Burn-out: Oorzaken, Gevolgen en Herstel

Een burn-out is een ernstige toestand van lichamelijke en geestelijke uitputting, die ontstaat na langdurige blootstelling aan stressoren zonder voldoende hersteltijd. Hoewel vaak geassocieerd met werk, kunnen ook persoonlijke omstandigheden en maatschappelijke factoren bijdragen aan het ontstaan ervan. Een burn-out wordt vaak beschouwd als een werkgerelateerd probleem, maar dit hoeft niet altijd de enige oorzaak te zijn. Oorzaken kunnen ook liggen in de persoon of in de maatschappelijke situatie.

Werkdruk en een burn-out zijn niet hetzelfde. We spreken van werkdruk wanneer de balans tussen de werkbelasting en de belastbaarheid van de werknemer verstoord raakt. Werkdruk treedt dus op als je het werk niet binnen de gestelde tijd af kunt krijgen of niet meer aan de gestelde eisen kunt voldoen. Ook omstandigheden op het werk kunnen ervoor zorgen dat het werk niet goed uitgevoerd kan worden, waardoor werkdruk ontstaat. Als men zeer langdurig wordt blootgesteld aan dergelijke hoge stressoren kan dit leiden tot een burn-out.

In 2020 hadden 1,2 miljoen Nederlandse werknemers burn-outklachten, zo blijkt uit cijfers van TNO. Burn-out is afgeleid van het Engels en betekent ‘opgebrand’. Iemand met een burn out is dan ook figuurlijk opgebrand en emotioneel uitgeput. In latere stadia van een burn-out kan er ook sprake van een lage dunk van de eigen kwaliteiten en competenties. Een burn-out ontstaat als gevolg van langdurige overbelasting. Stress kan ontstaan op verschillende manieren. Als het niet lukt om met werkstress om te gaan, of als er geen tijd is voor herstel, kan dit resulteren in een chronische stress.

Wat zijn de oorzaken van een burn-out?

Een burn-out ontstaat niet van de ene op de andere dag. In het begin lukt het vaak nog wel om te herstellen van stress of spanning. Vaak kun je ook nog dingen blijven doen. Maar als de stress te lang blijft aanhouden en je te weinig rust neemt, raken je lichaam en geest uitgeput. Je verliest de grip op je situatie. Zelfs kleine dagelijkse taken kunnen dan al te veel zijn. Bij een burn-out heb je al meer dan 6 maanden last van spanning en lukt het niet goed om daarmee om te gaan. Het voelt of je geen controle meer hebt over je leven. En het lukt niet meer om elke dag te doen wat je wilt doen. Je voelt je moe en uitgeput.

Een burn-out kan ontstaan als je voor een lange tijd last hebt van stress. Je bent dan erg moe. Je lichaam en geest zijn helemaal uitgeput. Te veel werk aannemen, heel druk zijn en geen tijd voor ontspanning: dit gedrag kan bij uw medewerkers leiden tot een burn-out. Vaak sluipt dit gedrag er langzaam in, waardoor pas laat wordt ontdekt dat het niet goed gaat. Het gevolg is dat een medewerker uitvalt, een tijd niet kan werken en eerst volledig moet herstellen. Eén van de grootste oorzaken van lang verzuim zijn PSA-klachten (stress, werkdruk en burn-outs).

Een van de bekendste oorzaken van een burn-out is werkdruk. Je hebt bijvoorbeeld te veel werk, weinig invloed op je eigen taken of je werkt in zware omstandigheden - fysiek of emotioneel. Maar werkdruk is niet het enige. Ook de organisatiecultuur speelt een grote rol. In het ene bedrijf is de kans op een burn-out groter dan in het andere. De organisatiecultuur gaat over de sfeer op het werk. Moet jij altijd bereikbaar zijn en presteren?

Werk is niet altijd de enige oorzaak van een burn-out. Ook persoonlijke eigenschappen kunnen meespelen. Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress, overbelasting en burn-out, omdat ze bepaalde eigenschappen hebben. Perfectionisme: je wilt alles perfect doen en bent streng voor jezelf. Laag zelfbeeld: je twijfelt vaak aan je zelf en je prestaties. Groot verantwoordelijkheidsgevoel: je voelt je snel verantwoordelijk en neemt veel taken op je. Mensen met een burn-out herkennen zich vaak in deze eigenschappen. Die ontstaan vaak al vroeg in je leven.

Naast werk en je persoonlijke eigenschappen, kunnen ook persoonlijke omstandigheden en levensgebeurtenissen bijdragen aan een burn-out. Zulke gebeurtenissen geven stress en kosten veel energie - zeker als ze ook nog boven op een drukke werksituatie komen. Sommige gebeurtenissen of problemen kunnen stress en spanning opleveren. Het loopt bijvoorbeeld niet lekker op het werk, er zijn problemen thuis, of er is iets vervelends gebeurd met een familielid.

Specifieke factoren die bijdragen aan een burn-out:

• Perfectionisme: Alles goed willen en moeten doen, lang over taken doen om ze volledig en goed af te ronden, de lat hoog leggen, check, check, dubbelcheck, veel behoefte aan erkenning en complimenten. Deze vormen van perfectionisme zorgen ervoor dat iets nooit goed genoeg is. Hierdoor voelt je medewerker zich nooit echt gezien (hij of zij ziet zichzelf namelijk niet) en haalt geen voldoening meer uit het werk.
• Controle willen houden: Alles onder controle moeten houden, niet alleen je eigen werk, maar ook dat van collega’s. Hierdoor kan je medewerker heel slecht het werk loslaten, niet tijdens het werk en ook niet thuis. Want gebeurt het werk wel zoals hij of zij dat wil? Vaak niet, want elke collega werkt op zijn of haar eigen manier.
• Overmatige loyaliteit: Medewerkers die loyaal zijn aan jouw organisatie en binnen hun werk, dat is fijn. Deze medewerkers zijn betrokken, doen hun werk met energie en hebben veel voor je over. Alleen wanneer een medewerker té loyaal is, wordt het lastig.
• Gebrek aan assertiviteit: Assertiviteit tonen binnen het werk en eigen grenzen stellen is een belangrijke voorwaarde om overzicht te bewaren binnen het werk. Maar er zijn genoeg medewerkers die dit niet goed kunnen. Om wat voor een reden ook zeggen ze op alles ja, waardoor hun werklast groter en groter wordt.
• Spanningen op het werk of in de privésfeer: Alle spanningen hebben invloed op het werk. Wat er thuis gebeurt neem je mee naar het werk en wat er op werk gebeurt neem je mee naar huis.
• Ingrijpende gebeurtenissen: Een reorganisatie, een nieuwe functie, een slechte beoordeling, afgewezen op een interne functie of privézaken die invloed hebben op de toekomst.
• Blijven doorwerken ondanks klachten: Even niet zo lekker in je vel? Teveel op je bordje? Een griepje onder leden? Medewerkers die ondanks alles blijven doorwerken, krijgen dit op een gegeven moment terug.
• Sociale onzekerheid: Doe je het wel goed genoeg? Wat vinden je collega’s van je? Hoe kom je over op de leidinggevende? Waarom gaat iedereen altijd op andere tijden lunchen? Sociale onzekerheid brengt veel spanning met zich mee en heeft veel invloed op hoe iemand zich voelt op het werk, maar ook op hoe hij of zij het werk uitvoert.
• Structureel tijdsgebrek: Veel taken en veel tijd, totdat er ineens niet meer zoveel tijd is. Het overkomt de beste, tegen een deadline aanlopen of toch niet zo goed gepland als je van te voren had gedacht. Maar gebeurt dit structureel, dan loop je op een gegeven moment over.

Dingen die je moet of wilt doen: voor je kinderen zorgen, het huishouden doen en je werk of opleiding doen, een cursus of een verbouwing, contact houden met familie, vrienden of buren, zorgen voor iemand die ziek of oud is. Het kost soms veel tijd en energie om al deze dingen te doen. En je houdt misschien weinig tijd over om te ontspannen. Je wordt erg moe en voelt je uitgeput.

Dingen die jou gebeuren: iemand om je heen wordt ernstig ziek, je gaat verhuizen, je wordt ontslagen of je hebt een nieuwe baan, je gaat trouwen, je krijgt een kind. Soms gebeurt er veel in korte tijd. Het is dan lastig om met al deze veranderingen om te gaan. Als dat niet goed lukt, kun je overspannen worden of een burn-out krijgen.

Problemen: met je baas of collega's of met je familie, partner of kinderen, met je gezondheid, op je werk of opleiding, met geld of je huis. Dit kost veel energie omdat je probeert je problemen op te lossen of ermee om te gaan.

Gevolgen van een burn-out

Bij een burn-out heeft uw medewerker langere tijd last (gehad) van stress en spanning. Hij of zij is hierdoor lichamelijk en geestelijk uitgeput. Een burn-out is erg vervelend voor uw medewerker, maar kan ook problemen geven voor u als werkgever. Zo kan het herstel van een burn-out (de re-integratie) lang duren en hoge kosten met zich meebrengen.

Bij een burn-out heeft uw medewerker langere tijd last (gehad) van stress en spanning. Hij of zij is hierdoor lichamelijk en geestelijk uitgeput. Een burn-out is erg vervelend voor uw medewerker, maar kan ook problemen geven voor u als werkgever. Zo kan het herstel van een burn-out (de re-integratie) lang duren en hoge kosten met zich meebrengen.

Bij een burn-out heeft uw medewerker langere tijd last (gehad) van stress en spanning. Hij of zij is hierdoor lichamelijk en geestelijk uitgeput. Een burn-out is erg vervelend voor uw medewerker, maar kan ook problemen geven voor u als werkgever. Zo kan het herstel van een burn-out (de re-integratie) lang duren en hoge kosten met zich meebrengen.

Heeft uw medewerker een burn-out, dan is hij of zij lichamelijk en geestelijk erg moe. Er kunnen klachten ontstaan die veel invloed hebben op het dagelijks leven. Zelfs het oppakken van kleine taken kan al te veel zijn.

Klachten door spanning bij een burn-out kunnen zijn:

• Je bent moe.
• Je slaapt slecht.
• Je bent snel boos.
• Je kunt niet tegen drukte of lawaai.
• Je huilt snel.
• Je piekert veel.
• Je hebt een gejaagd gevoel.
• Je hebt moeite om je aandacht bij dingen te houden.
• Je hebt moeite met dingen onthouden.

Ook kan er een gevoel zijn dat je geen controle meer hebt. Je hebt het gevoel dat je de problemen in je leven niet meer aankunt. Je voelt je machteloos. Alsof je geen controle meer hebt over je leven.

De dagelijkse dingen lukken niet. Het lukt niet meer om de dingen te doen die je elke dag wilt doen. Bijvoorbeeld werken, studeren of het huishouden. Of goed opletten in het verkeer. Het lukt misschien ook niet goed om contact te hebben met andere mensen.

Burn-out klachten kunnen leiden tot spanningsklachten, zoals: lichamelijke vermoeidheid, concentratieproblemen, geheugenproblemen, onrustig slapen, piekeren en/of een gejaagd gevoel. Ook kan er sprake zijn van het verliezen van grip op de situatie en een gevoel van machteloosheid. Verlies van controle op het leven en de problemen in je leven. Door de klachten worden dagelijkse bezigheden moeilijk uitvoerbaar. Soms zelfs onuitvoerbaar. Als deze verschijnselen circa een half jaar aanhouden, heb je te maken met een burn-out.

Door de klachten worden dagelijkse bezigheden moeilijk uitvoerbaar. Soms zelfs onuitvoerbaar. Als deze verschijnselen circa een half jaar aanhouden, heb je te maken met een burn-out.

Tijdens een burn-out slaap je slecht, omdat je veel piekert. Mentale overbelasting maakt het moeilijker om dingen te onthouden. Je werkgeheugen zit vol, dus kan moeilijk nieuwe informatie opslaan. Lichamelijke overbelasting leidt tot een verminderde weerstand. Je hebt moeite om je aandacht erbij te houden en je te concentreren. Door stress voel jij je lichamelijk meer vermoeid. Je wordt angstig voor situaties waar je normaal gesproken geen angst voor had. Het remt je in je sociale en werkgerelateerde activiteiten. Je ervaart onzekerheid, zowel over jezelf als op het werk. Door je terug te trekken heb je minder sociale contacten.

De kosten van een zieke medewerker kunnen oplopen tot gemiddeld € 405,- per dag. Als uw medewerker ziek wordt, bent u als werkgever verplicht om het loon door te betalen. Daarnaast krijgt u bij ziekteverzuim ook te maken met andere, extra kosten.

Overspanning versus Burn-out

Te veel stress en spanning kan leiden tot overspanning of een burn-out. In beide gevallen ontstaan spanningsklachten en een verlies van controle. Ook kan het in beide gevallen lastig worden om dagelijkse taken uit te voeren. Overspanning duurt korter dan een burn-out. Een burn-out duurt vaak 6 maanden of langer. Bij een burn-out is de mentale vermoeidheid groter dan bij overspanning. Bij overspanning komt veel stress kijken. Een burn-out gaat verder: dit is een extreme vorm van overspanning.

Overspannenheid en een burn-out komen allebei door te veel spanning en stress. Maar er zijn ook verschillen tussen overspannenheid en een burn-out. Overspannenheid duurt korter dan een burn-out. Als je je niet goed kunt herstellen van de klachten, kan overspannenheid overgaan in een burn-out. Ook ben je bij een burn-out meer mentaal moe en uitgeput dan bij overspannenheid.

Soms lijken de klachten van een burn-out op die van een depressie. Toch zijn er wel verschillen tussen een burn-out en een depressie. Bij een burn-out ben je vooral heel moe.

Herstel van een burn-out

Herstellen van een burn-out is niet makkelijk. Maar het begint met erkennen dat je (misschien) een burn-out hebt. Dat is al een belangrijke eerste stap. Daarna is het belangrijk om hulp te zoeken van een professional, zoals een psycholoog. Het voorkomen van een burn-out is gemakkelijker en sneller dan het behandelen van een burn-out.

Meestal gaat beter worden in 3 stappen:

1. Begrijpen en accepteren: Je kunt pas beter worden als je begrijpt en accepteert dat je een burn-out hebt. Maak een vast programma voor je dag. Doe dingen als opstaan, eten en naar bed gaan elke dag op dezelfde tijd. Kijk wat je kunt blijven doen. En waar je beter even mee kunt stoppen. Misschien kun je nog blijven werken of studeren, maar dan wat minder lang achter elkaar. Soms is het beter om een tijdje helemaal niet te werken of studeren.
2. Oplossingen zoeken voor je problemen: Denk goed na welke problemen jou extra spanning geven. Hoe ga je met die spanning om? Daarna bedenk je oplossingen voor deze problemen. Hoe kun je in de toekomst anders met zulke problemen omgaan?
3. Dingen in je leven anders gaan doen: Nu ga je proberen je problemen op te lossen. En probeer je op een andere manier met spanning om te gaan. Je kunt steeds meer dingen gaan doen.

Vaak komt een burn-out niet uit de lucht vallen. Iemand gaat verschillende fases door voordat sprake is van een burn-out. Het herstellen van een burn-out werkt het beste door actief te blijven.

Veel mensen die een burn-out hebben, worden weer beter. Soms duurt het lang. Blijf zoeken naar oplossingen. En vraag hulp aan de mensen om je heen of aan je huisarts. Het duurt langer om beter te worden van een burn-out dan van overspannen zijn.

Wanneer uw medewerker een burn-out krijgt en daardoor arbeidsongeschikt raakt, krijgt u te maken met de Wet verbetering poortwachter (Wvp). Deze wet is gericht op het herstel van uw medewerker en de terugkeer naar het werk: de re-integratie. In de wet staan verplichtingen voor zowel u als werkgever als voor uw medewerker. Zo is bijvoorbeeld opgenomen dat de bedrijfsarts of arbodienst, de werkgever en de zieke medewerker zich samen moeten inspannen voor een snelle en veilige terugkeer naar het werk. De arts controleert of het verzuimbeleid op een juiste manier wordt uitgevoerd en kijkt naar wat uw medewerker nog wél kan. Heeft uw medewerker een burn-out, dan is het belangrijk om de stappen van de Wet verbetering poortwachter te volgen. Voldoet u niet aan de stappen, dan loopt u risico om een loonsanctie te krijgen.

Voor een snelle re-integratie is het belangrijk om goed contact te onderhouden met uw zieke medewerker. In de praktijk komt het vaak voor dat het contact via de arbodienst verloopt. Dit kunt u beter voorkomen. Vraag uw medewerker waar hij of zij behoefte aan heeft en stem het contact hierop af. U kunt bijvoorbeeld af en toe bellen, of uw medewerker uitnodigen voor een kopje koffie op kantoor. Zo verlaagt u de drempel om weer terug te keren naar de werkvloer.

Zorg na een periode van stress of drukte voor genoeg ontspanning. Probeer een goede balans te vinden tussen die dingen die je doet en voldoende rust. Geef op tijd je grenzen aan. Van een burn-out kun je goed herstellen. Soms helpt een bedrijfsarts, werkgever, studieadviseur, psycholoog of arts je hierbij.

De behandeling van een burn-out via de basis of specialistische GGZ valt niet langer onder de vergoeding van de basisverzekering. Dit komt omdat de een burn-out medisch gezien valt onder de categorie ‘aanpassingsstoornissen’. De behandeling dient dan ook zelf of door de werkgever bekostigd te worden. Medicijnen die worden voorgeschreven door je huisarts worden wel gedekt door je basisverzekering. Verder zijn er diverse therapieën, alternatieve en complementaire geneeswijzen waar mensen met een burn-out baat bij kunnen hebben.

Bij een burn-out worden soms medicijnen voorgeschreven door de huisarts of bedrijfsarts. Soms schrijft een huisarts tijdelijk medicijnen voor. Bijvoorbeeld als je moeite hebt met slapen. Of als je veel lichamelijke klachten hebt. Deze medicijnen zijn dan bedoeld om je even te ondersteunen. Belangrijk: overleg eerst met een arts voordat je medicijnen neemt.

tags: #conditie #opbouwen #burnout