De biceps brachii, ook wel bekend als de "tweehoofdige spier van de arm", is een prominente spier aan de voorkant van de bovenarm die zich uitstrekt van de schouder tot de elleboog. Deze spier speelt een cruciale rol bij het buigen van de onderarm en het naar buiten draaien van de handpalm (supinatie).
De bicepsspier bestaat uit twee koppen: de korte kop en de lange kop. Beide koppen hebben hun oorsprong op het schouderblad (scapula) en komen samen om één spierbuik te vormen die aan de bovenste onderarm is bevestigd. De lange kop ontspringt van de supraglenoidale tuberkel van het schouderblad, terwijl de korte kop ontspringt van het ravenbekuitsteeksel (coracoïde processus) van het schouderblad. De aanhechting van de bicepspees is aan de tuberositas radii, op het spaakbeen.
De biceps is een van de drie spieren in het voorste compartiment van de bovenarm, samen met de brachialis en de coracobrachialis. Deze spieren delen dezelfde zenuwvoorziening, voornamelijk vanuit de nervus musculocutaneus.
Functies van de Biceps
De biceps brachii is een veelzijdige spier die over drie gewrichten werkt:
- Proximale radio-ulnaire gewricht (ellebooggewricht): De biceps brachii is een krachtige supinator van de onderarm, wat betekent dat het de handpalm naar boven draait. Deze actie, geholpen door de supinator spier, vereist dat het ellebooggewricht minstens gedeeltelijk gebogen is.
- Humeroulnair gewricht (ellebooggewricht): De biceps brachii is een belangrijke flexor van de onderarm, vooral wanneer de onderarm gesupineerd is. Dit is de beweging die we uitvoeren bij het tillen van objecten of het doen van een biceps curl. Wanneer de onderarm gepronationeerd is (handpalm naar beneden gericht), dragen de brachialis, brachioradialis en supinator meer bij aan de elleboogflexie, met minimale inbreng van de biceps brachii.
- Glenohumerale gewricht (schoudergewricht): De biceps brachii assisteert zwak bij de voorwaartse flexie van het schoudergewricht (het naar voren en omhoog brengen van de arm). De korte kop van de biceps brachii helpt ook bij stabilisatie van het schoudergewricht, vooral bij het dragen van zware lasten.
Bicepspees Ruptuur: Oorzaken en Risicofactoren
Rupturen van de bicepspees kunnen optreden aan de proximale aanhechting (bij de schouder) of de distale aanhechting (bij de elleboog). Het merendeel van de bicepspees rupturen betreft de lange kop, die meer blootgesteld is aan letsel.
Oorzaken van distale bicepspees ruptuur:
- Overmatige excentrische kracht wanneer de arm vanuit flexie naar extensie wordt gebracht. Dit kan gebeuren tijdens activiteiten zoals gewichtheffen, worstelen of zwaar fysiek werk.
Oorzaken van proximale bicepspees ruptuur:
- Vaak niet het gevolg van een specifiek letselmechanisme, maar sterk geassocieerd met rotator cuff ziekten.
Risicofactoren voor bicepspees ruptuur zijn onder andere:
- Leeftijd (meestal middelbare leeftijd, 35-54 jaar voor distale rupturen)
- Roken
- Obesitas
- Gebruik van corticosteroïden
- Overmatig gebruik
- Zeldzame oorzaken: gebruik van quinolonen, diabetes, lupus, chronische nierziekte.
Epidemiologie
De incidentie van distale bicepspees rupturen wordt geschat op ongeveer 2,55 per 100.000 patiëntjaren. Meer dan 95% van de getroffen patiënten zijn mannen. Distale rupturen komen voornamelijk voor in de dominante ledemaat. Proximale bicepspees rupturen worden vaker gezien bij oudere patiënten en zijn waarschijnlijk talrijker dan distale rupturen in deze leeftijdsgroep.
Pathofysiologie
Leeftijd, overmatig gebruik, roken en corticosteroïdgebruik dragen bij aan peesdegeneratie en tendinopathie. Er is een vasculaire "waterscheidingzone" in de distale bicepspees, waar een verminderde bloedtoevoer de pees kwetsbaarder maakt voor scheuren. Proximale peesrupturen treden meestal op bij de overgang van de pees naar het labrum of bij de botaanhechting. Distale peesscheuren komen meestal voor bij de aanhechting op de tuberositas radii.
Symptomen en Diagnose
Patiënten met een bicepspees ruptuur kunnen plotselinge scherpe pijn ervaren in de elleboog of schouder, afhankelijk van de locatie van de ruptuur. Vaak is er een voorgeschiedenis van een plotselinge excentrische kracht op een gebogen elleboog. Een hoorbaar "knappen" kan optreden op het moment van het letsel. De pijn kan weken tot maanden aanhouden.
Een kenmerkend symptoom van een distale bicepspees ruptuur is de "Popeye-vervorming", waarbij de bicepsspier zich terugtrekt en een zichtbare bobbel vormt in de bovenarm. Bij zwaarlijvige personen kan deze vervorming minder duidelijk zijn.
Bij distale bicepspees rupturen kunnen er ook ecchymose (blauwverkleuring), zwelling en gevoeligheid aanwezig zijn in de elleboogfossa. De Hook Test is een belangrijke diagnostische test:
- De onderzoeker probeert met de wijsvinger onder de pees te haken terwijl de patiënt de elleboog buigt en de onderarm supinert.
- Bij een intacte bicepspees kan de onderzoeker de pees gemakkelijk "haken".
- Als de pees gescheurd is, kan de pees niet worden gehaakt, wat duidt op een ruptuur.
Deze test heeft een hoge specificiteit en gevoeligheid voor het diagnosticeren van distale bicepspees scheuren.
Bij proximale bicepspees rupturen zijn de symptomen soms minder uitgesproken, met mogelijke ecchymose in de bovenarm die zich kan uitbreiden naar de elleboog. Een proximale ruptuur leidt doorgaans niet tot blijvend verlies van kracht in de elleboog of schouder.
Diagnostische Criteria:
- Anamnese: Een plotselinge, pijnlijke "pop" tijdens excentrische belasting van de elleboog van flexie naar extensie.
- Hook Test: Positief bij afwezigheid van de mogelijkheid om de pees te haken.
- Ruland Biceps Squeeze Test: De spierbuik van de biceps wordt samengeknepen met de elleboog in flexie en de onderarm gepronationeerd. Een positieve test (geen supinatie van de onderarm of pols) duidt op een ruptuur.
Beeldvorming zoals echografie kan nuttig zijn om de diagnose te bevestigen, vooral bij partiële rupturen. MRI is zelden nodig, maar kan helpen bij het onderscheiden van complete versus partiële scheuren en de mate van retractie te beoordelen.
Behandeling van Bicepspees Rupturen
De behandeling van een bicepspees ruptuur hangt af van de locatie en de ernst van het letsel.
Proximale Bicepspees Ruptuur
Voor proximale bicepspees rupturen is niet-chirurgische behandeling meestal voldoende, vooral bij oudere patiënten. Eventuele resterende cosmetische vervorming en intermitterende spierkrampen kunnen optreden. Jongere, actieve patiënten of patiënten die cosmetische bezwaren hebben, kunnen kiezen voor chirurgische interventie (tenodese), waarbij de pees wordt vastgezet aan het bot.
Distale Bicepspees Ruptuur
Niet-chirurgische behandeling: Geschikt voor patiënten met lage fysieke eisen en meerdere comorbiditeiten. Hierbij kan tot 50% verlies van supinatiekracht en 30% verlies van flexiekracht optreden.
Chirurgische behandeling: Wordt meestal aanbevolen voor jonge, actieve patiënten die maximale functie willen behouden. Operatieve behandeling streeft naar het herstellen van de maximale supnatiekracht en het verlichten van pijn. Vroegtijdige chirurgische interventie is ideaal om complicaties door retractie en littekenvorming te minimaliseren.
Er zijn verschillende chirurgische technieken voor de reparatie van de distale bicepspees:
- Anatomische benadering: De pees wordt met hechtingen vastgezet aan de tuberositas radii, vaak via een incisie in de elleboogfossa.
- Niet-anatomische benadering: De gescheurde pees wordt gehecht aan de brachialis spier.
Verschillende fixatietechnieken omvatten bot tunnels, suture anchors, interossale schroeven of suspensory cortical buttons. Corticale buttons bieden over het algemeen de beste sterkte en stijfheid.
Distal Biceps Rupture and Surgical Repair - 3D Animation
Complicaties
Mogelijke complicaties na een bicepspees ruptuur en de behandeling ervan zijn:
- Letsel aan de nervus antebrachialis cutaneus lateralis (meest voorkomend).
- Letsel aan de nervus radialis of nervus interosseus posterior (ernstigste complicatie).
- Synostose (botbrug tussen radius en ulna, leidend tot beperking van pronatie en supinatie).
- Heterotope ossificatie (vorming van botweefsel op abnormale plaatsen).
- Re-ruptuur.
Revalidatie
Na chirurgische reparatie wordt de arm meestal geïmmobiliseerd in een positie van 110 graden flexie en matige supinatie. Vroege actieve of passieve beweging van de elleboog en onderarm wordt gestart, samen met versterkende oefeningen voor de schouder en pols.
De prognose na een distale bicepspees ruptuur is over het algemeen goed, mits tijdige diagnose en adequate behandeling. Patiënten met proximale rupturen herstellen doorgaans zonder langdurige functionele beperkingen.
