De Relatie Tussen Urinezuur en Aminozuren: Een Diepgaande Blik op Jicht

Jicht is een aandoening die behoort tot de grote groep van reumatische aandoeningen. Jicht is een plots ontstaande en pijnlijk ontsteking van een gewricht. Meestal treedt dit op in het grote teengewricht van de voeten maar ook andere gewrichten kunnen aangedaan zijn zoals de duim of een enkel. Jicht is aan een stille maar gestage opmars bezig. In 2019 waren er wereldwijd meer dan 45 miljoen mensen met jicht, een verdubbeling in dertig jaar. De aantallen zullen nog verder toenemen door een ouder wordende bevolking en obesitas, twee risicofactoren voor de ziekte die vooral bij mannen voorkomt. Jicht is een reumatische aandoening met plotselinge aanvallen van gewrichtsontstekingen. Deze ontstaan door ophoping van urinezuur in het lichaam. Bij jicht is dit stofwisselingsproces verstoord en leidt het tot een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed. Het urinezuur vormt kristallen die in gewrichten neerslaan en daar een ontsteking kunnen veroorzaken.

Wat is Urinezuur en Hoe Ontstaat Jicht?

Urinezuur is een normaal afvalproduct van je lichaam. Het wordt gevormd tijdens de afbraak van purines. Purines ontstaan bij de afbraak van gewone lichaamseiwitten. Daarnaast komt purine het lichaam binnen via eiwitrijk voedsel. Normaal gesproken lost je urinezuur op in je bloedbaan en plas je het geleidelijk uit. Urinezuur is het eindproduct van het metabolisme van purine, een voedingsbestanddeel dat nodig is voor de opbouw van onze chromosomen. Een te hoog gehalte aan urinezuur in het bloed kan leiden tot de vorming van urinezuurkristallen in de weefsels, vooral in de gewrichten. Na verloop van tijd kan men jicht ontwikkelen.

Door allerlei oorzaken kan het gebeuren dat je te veel urinezuur in je bloed hebt. De oorzaak van teveel urinezuur ligt meestal in een overdadig gebruik van vlees, dierlijke vetten en alcohol. Soms gaat het echter om een constitutionele aanleg, waardoor de natuurlijke omzetting van purine slecht verloopt. Een dysbalans in de zuren/basen-verhouding komt veel voor en vormt een bedreigende situatie. Zowel spijsverteringsstoornissen als de voeding vormen de belangrijkste bronnen voor de verstoring van dit evenwicht. Zuurproductie ontstaat bij zwavelbevattende aminozuren, bij anaërobe (zonder zuurstof) verbranding van energiestoffen, ammoniumbevattende aminozuren en de combinatie van voeding met medicijnen (o.a. salicylaten = pijnstillers) en alcohol. Urinezuur is een eindproduct van de purinestofwisseling. Purine is een eiwit dat in alle voedsel voorkomt (celkernmateriaal). Normaal wordt de purine als urinezuur door de nieren en de darmen uitgescheiden.

Als de concentratie urinezuur in het bloed te hoog is, kunnen er kristallen (uraatkristallen) ontstaan die neerslaan in of rond je gewrichten (zoals in de huid, slijmbeurzen of pezen). Deze naaldvormige kristallen activeren het immuunsysteem waardoor er een heftige ontsteking ontstaat. Je gewrichten reageren hierop met plotselinge aanvallen van gewrichtsontstekingen: de gewrichten raken extra doorbloed omdat je lichaam de kristallen wil opruimen. Bij jicht vindt men een neerslag van urinezuurkristallen ter hoogte van de gewrichten, vooral in de grote teen, de knie en de enkel. Na verloop van tijd, gewoonlijk 10 jaar, hopen de urinezuurkristallen zich zodanig op dat ze jichtknobbels vormen.

Verhoogd Urinezuurgehalte: Risico's en Oorzaken

Bij jicht is vrijwel altijd sprake van een verhoogd gehalte aan urinezuur in het bloed (hyperuricaemie). Dit ontstaat meestal doordat de nieren het urinezuur niet snel genoeg kunnen afvoeren. Bij sommige mensen is het uitscheidingsvermogen wel normaal, maar produceert het lichaam te veel urinezuur. Erfelijke factoren kunnen hierbij een rol spelen, maar ook overgewicht en bepaalde ziekten kunnen een verhoogd risico vormen. Soms is er te veel urinezuur in het bloed door gebruik van vochtafdrijvende medicijnen, de zogenaamde ‘plastabletten’. Deze belemmeren de nieren om het urinezuur goed uit te scheiden. Ook alcohol heeft dit effect op de nieren. Daarnaast stimuleert alcohol de urinezuurproductie. Tevens bevat bier ook purine, wat nog een extra verhoogd risico geeft op een jicht aanval. Ook de inname van veel fructose (o.a. fruitsuiker) zorgt voor een verhoogd urinezuur.

De afgelopen decennia komt jicht steeds vaker voor. Dat komt waarschijnlijk door de enorme stijging in risicofactoren (zoals onder andere obesitas, verhoogde bloeddruk, diabetes mellitus) met daarbij nierfunctiestoornissen en medicatiegebruik. Ook de steeds ouder wordende bevolking draagt bij aan een toename. Leeftijd: het urinezuurgehalte in het bloed neemt toe met de leeftijd. Lichaamsgewicht: er bestaat een oorzakelijk verband tussen jicht en zwaarlijvigheid. Alcohol: alcoholmisbruik verhoogt het urinezuurgehalte in het bloed en kan zelfs een jichtcrisis veroorzaken. Een toename van het urinezuurgehalte in het bloed komt regelmatig voor bij obesitas, arteriële hypertensie of atherosclerose. Door zijn nefaste effecten werkt uricemie deze verschillende risicofactoren verder in de hand.

Overconsumptie van eiwitten, suikers en purinehoudende voedingsstoffen leidt tot een overproductie van urinezuur. Een overconsumptie van vetten daarentegen doet de uitscheiding van urinezuur via de urine afnemen. In beide gevallen krijgt men dus hyperuricemie. Hyperuricemie kan leiden tot een afzetting van urinezuurkristallen in de nieren, waardoor het nierweefsel en de nierfunctie worden aangetast. Urinezuurstenen zijn er een gevolg van en gaan gewoonlijk een jichtaanval vooraf.

Risicofactoren voor Jicht

• Een te hoog lichaamsgewicht;
• Hoge bloeddruk;
• Diabetis;
• Te weinig drinken;
• Alcoholgebruik, met name bier;
• Fructoserijke voeding;
• Een purinerijke voeding; en dan met name de purine uit (de celkernen van) rood vlees, vis en gist;
• Een operatie, acute infectie en koorts;
• Te snel gewichtsverlies;
• Het gebruik van plastabletten.

Diagnose en Symptomen van Jicht

In eerste instantie is het beloop van een gewrichtsontsteking een mogelijke indicatie voor een jichtaanval. Een acute, forse pijnlijke ontsteking van de grote teen doet bijvoorbeeld meteen denken aan jicht. Bij een jichtaanval raken één of meerdere gewrichten plotseling heftig ontstoken. De eerste aanval doet zich vaak voor in het gewricht van je grote teen of in de wreef van je voet. Het gewricht wordt dikker, voelt warm aan en je kan het minder goed bewegen. Je kunt veel pijn hebben. Een jichtaanval komt meestal vrij snel op. Bij het naar bed gaan is er nog niets aan de hand, maar in de nacht of ochtend word je wakker van de pijn. Meestal wordt bij een jichtaanval slechts één gewricht getroffen. Het gewricht ziet rood, is opgezwollen en doet vreselijk pijn. Soms heeft men lichte koorts. De aanval duurt gewoonlijk 1 à 2 dagen. Naarmate men meer aanvallen krijgt, worden de symptomen minder kenmerkend en neemt het aantal getroffen gewrichten toe. Vooral het gewricht aan de basis van de dikke teen is getroffen en de pijnaanvallen treden meestal plots op in de loop van de nacht.

In het bloed zijn de ontstekingswaardes tijdens een jichtaanval vaak fors verhoogd. Het niveau van urinezuur is dus ook verhoogd maar kan tijdens een aanval juist lager zijn dan tussen aanvallen in. Als er twijfel is over de diagnose kan een röntgenfoto gemaakt worden. Bij terugkerende aanvallen kunnen karakteristieke beschadigingen van het gewricht te zien zijn maar dat hoeft niet. De beste manier om vast te stellen of er sprake is van jicht is echter om tijdens een aanval een gewrichtspunctie te verrichten. Dan wordt ontstekingsvocht uit het gezwollen gewricht gehaald.

Je (huis-)arts stelt de diagnose meestal op basis van de klachten die je hebt en het lichamelijk onderzoek. Vaak doet hij ook een paar aanvullende onderzoeken, zoals een gewrichtspunctie, bloedonderzoek of röntgenfoto’s. Je arts laat je bloed onderzoeken. De ontstekingsfactoren in je bloed: die kunnen verhoogd zijn. De nierfunctie: als je nieren niet goed functioneren of je plastabletten gebruikt, kan je urinezuur verhoogd zijn. Je arts zal een röntgenfoto laten maken als hij niet zeker is van de diagnose en andere aandoeningen wil uitsluiten. Maar meestal zal een röntgenfoto niet veel extra informatie geven. Als dat nodig is laat je arts een echografie maken.

Soms blijft jicht beperkt tot een enkele aanval. Meestal raakt je gewricht dan niet beschadigd. Bij chronische jicht blijven de jichtaanvallen terugkomen. De aanvallen volgen elkaar dan steeds sneller op, duren langer en breiden zich uit naar meer gewrichten. Deze gewrichten doen erg veel pijn en zijn gezwollen en warm. Je kan de gewrichten niet meer goed bewegen. De huid rond je gewricht is vaak felrood en strak gespannen. De klachten bij chronische jicht kunnen ook geleidelijk ontstaan, zonder voorafgaande aanvallen van acute jicht. Je gewrichten zijn dan niet zozeer rood maar wel dik, pijnlijk en stijf. Opvallend zijn de jichtknobbels die wijzen in de richting van jicht. De neergeslagen kristallen veroorzaken soms jichtknobbels, ook wel tophi/tofi genoemd. Tofi komen voor aan je ellebogen, je vingers, je tenen of de buitenrand van je oorschelp.

Behandeling en Preventie van Jicht

Het doel van de behandeling van jicht is om het urinezuurgehalte in het bloed omlaag te krijgen. Jicht wordt voornamelijk behandeld met behulp van medicijnen. Dieetadviezen kunnen zeker een aanvulling leveren. Bepaalde voedingsstoffen zijn van invloed op de hoogte van het urinezuur. Met dieetadviezen wordt de kans op een jicht aanval met 10-18% verminderd. Het is het belangrijk om een gezonde voeding te gebruiken en een aantal leefregels in acht te nemen, waardoor u eventuele klachten kunt voorkomen of verminderen.

Tijdens een acute jichtaanval moet eerst de gewrichtsontsteking tot rust komen. Dit kan met een ontstekingsremmende pijnstiller (een zg. NSAID zoals bv ibuprofen of naproxen) als de nierfunctie niet gestoord is. Een ander medicijn wat een jichtaanval kan verhelpen is colchicine. Ook prednison in tabletvorm of ingespoten in een ontstoken gewricht kan een jichtaanval oplossen. De verschillende medicijnen vullen elkaar vaak aan. Bij de behandeling van een jichtaanval wil je arts eerst de aanval zelf stoppen. Dit kan met een ontstekingsremmende pijnstiller (NSAID). Deze medicijnen remmen soms de nierfunctie, waardoor het urinezuur minder goed wordt afgevoerd. Als je geen ontstekingsremmende pijnstiller verdraagt, schrijft je arts ook wel een corticosteroïd voor. Colchicine is een medicijn om gewrichtsontstekingen bij jicht af te remmen én te voorkomen. Colchicine wordt al heel lang gebruikt en is een veel gebruikt medicijn bij jicht. Er zijn ook medicijnen die de hoeveelheid urinezuur in je lichaam verminderen zoals het middel allopurinol. Het duurt enkele weken voordat deze medicijnen effect hebben. Urinezuurverlagende medicijnen schrijft je arts vooral voor bij chronische jicht. Als na verloop van tijd het urinezuurgehalte in het bloed is gedaald treden er in het algemeen geen jichtaanvallen meer op.

Drinkadviezen

• Drink 2 tot 3 liter per dag. Dit zorgt ervoor dat het lichaam meer urine vormt, waardoor u meer urinezuur kwijtraakt.
• Drink regelmatig en goed verdeeld over de dag; drink zowel overdag als ’s avonds.
• Drink 3 koppen zwarte of groene thee per dag.
• U kunt de volgende dranken gebruiken: (mineraal)water (evt. met enkele druppels citroensap, een schijfje citroen, of limonadesiroop), thee, koffie, magere melkproducten, tomaten- of groentesap, light frisdranken en bouillon.
• Magere zuivelproducten verlagen (mogelijk) de kans op het optreden van een jichtaanval. De uitscheiding van urinezuur wordt hierdoor aangespoord.
• Probeer alcohol zoveel mogelijk te vermijden. Alcohol, met name bier en sterke drank, zorgt voor een stijging van het urinezuurgehalte in het bloed. Indien u toch alcohol wilt gebruiken, neem dan maximaal één glas alcohol (wijn) per dag en niet elke dag.

Voedingsadviezen

• Vlees en vis: Vlees vormt een risicofactor voor een jichtaanval. Gebruik daarom niet meer dan één portie vlees per dag (100 gram, inclusief vleeswaren). Dit geldt in het bijzonder voor rood vlees (varkens-, rund-, geiten- en lamsvlees). Neem dit maximaal 3x per week. Ook vis vormt een risicofactor voor een jichtaanval. Beperk het gebruik van alle soorten vis tot maximaal 100 gram per week. Gebruik evt. wel visoliesupplementen (EPA- en DHA-supplement). Vermijd orgaanvlees en schaal- en schelpdieren. Eet bij voorkeur kip, kalkoen of plantaardige eiwitten (vleesvervangers).
• Zuivel: Gebruik 2-4 porties magere zuivel per dag.
• Fructose: Fructose verhoogt het risico op een jichtaanval. Hoe hoger de fructose-inname, hoe hoger het risico op het optreden van een aanval. Eén van de eindproducten van de fructosestofwisseling is namelijk urinezuur. Fructose komt van nature voor in fruit en honing en het wordt aan veel voedingsmiddelen toegevoegd, zoals frisdranken, sportdranken, jam, snoep, koek en gebak. Om de inname van fructose zo veel mogelijk te beperken, gelden de volgende adviezen: Vermijd het gebruik van suiker, honing en producten waaraan suiker, honing of glucose-fructosesiroop is toegevoegd. Zoetstof kan gebruikt worden als vervanging van suiker. Vermijd de inname van suikerhoudende frisdrank en vruchtensap zo veel mogelijk. Light-frisdrank kan als alternatief worden gebruikt. Beperk de fruitinname niet. Gebruik 2 stuks onbewerkt fruit per dag, liever niet meer i.v.m. de hoeveelheid fructose die dit bevat.
• Overige tips: Groenten verlagen de kans op een jichtaanval. Ook groenten die rijk zijn aan purines hebben geen invloed op een jichtaanval. Vermijd gist (extracten). Dit zit in o.a. bier en Marmite®.

Als je jicht hebt in combinatie met een te hoge bloeddruk is dat slecht voor je nieren. De nieren gaan soms ook minder goed functioneren doordat het urinezuur samenklontert tot gruis of nierstenen. Door jicht heb je een 30% hoger risico op het krijgen van hart- of vaatziekten dan mensen zonder jicht. Dit komt doordat jicht vaak samen gaat met een hoge bloeddruk. Daarnaast is jicht op zichzelf ook een risicofactor voor het krijgen van hart- en vaatziekten. Bespreek met je huisarts welke risicofactoren op hart- en vaatziekten jij hebt. Je huisarts kan je helpen bij het verminderen van deze risicofactoren.

Urinezuur en Nierstenen

Er zijn verschillende soorten urinewegstenen en nierstenen. Urinezuurstenen ontstaan door te veel urinezuur in de urine of na een lage urineproductie. Urinezuurstenen komen vaker voor bij jicht en overgewicht. Het is belangrijk om de kans op urinezuurstenen kleiner te maken. Door de urine minder zuur te maken is de kans op het krijgen van nieuwe urinezuurstenen kleiner. Het minder zuur maken van de urine heet alkaliseren. Alkaliseren is mogelijk met medicijnen. Alkaliseren kan ook door aanpassingen in de voeding. Drink 2,5 tot 3 liter per dag. Uit onderzoek blijkt dat kans op nieuwe stenen dan kleiner is. Door veel te drinken maakt u veel urine aan. Uw urine is dan lichter van kleur. De urine is minder geconcentreerd en daardoor is de kans op nieuwe stenen kleiner.

Gebruik maximaal 6 gram zout per dag. Zout verhoogt de hoeveelheid calcium in de urine. Meer calcium in de urine verhoogt de kans op stenen. Eet daarom weinig of geen voedingsmiddelen met zout. De producten hieronder bevatten veel zout: kaas, zoals smeerkaas, brie, witte kaas, feta en blauwe kaas.

In groenten en fruit zit veel kalium. Kalium zorgt voor meer citroenzuur en minder calcium in de urine. Dat maakt de kans op nieuwe urinezuurstenen kleiner. Eet minstens 250 gram groenten en 200 gram fruit per dag.

Als u overgewicht heeft, is het raadzaam om af te vallen. 5-10% leidt al tot daling van het urinezuurgehalte in het bloed. Val echter niet te snel af (meer dan 1 pond per week), omdat grote afbraak van lichaamscellen juist stijging van het urinezuurgehalte kan geven. Beperk calorieën door minder vet, suiker en alcohol te gebruiken. Lichaamsbeweging is gunstig, zowel voor de conditie als voor het gewicht. De gezondheidsraad raadt aan om matig of zwaar intensieve inspanning te doen voor minimaal 150 minuten per week, verspreid over meerdere dagen. Voorbeelden hiervan zijn fietsen of stevig wandelen. Gebruik gezonde voeding volgens de aanbevelingen van het voedingscentrum.

tags: #heeft #urinezuur #met #aminozuur #te #maken