De bicepsspier is een belangrijke spier aan de voorkant van de bovenarm. Deze spier zit via een pees vast op de onderarm en is voornamelijk verantwoordelijk voor het buigen van de elleboog en het naar boven draaien van de onderarm (supinatie). Een scheur van de bicepspees ter hoogte van de elleboog, ook wel een distale bicepsruptuur genoemd, is een blessure die relatief weinig voorkomt, maar aanzienlijke gevolgen kan hebben voor dagelijkse activiteiten.
Wat is een Bicepspees Scheur?
Een bicepspees scheur bij de elleboog treedt op wanneer de pees die de bicepsspier aan het bot van de onderarm (de radius) verbindt, gedeeltelijk of volledig afscheurt. Dit gebeurt meestal aan de aanhechtingsplaats van de pees op het bot. Hoewel het vaker voorkomt bij mannen tussen de 40 en 60 jaar, kan het iedereen overkomen, vooral bij activiteiten die plotselinge of hoge belasting van de arm vereisen.
Oorzaken en Risicofactoren
Een acute, volledige distale bicepsruptuur ontstaat vaak door een plotselinge, excentrische kracht op de geplooide elleboog, waarbij de arm geforceerd wordt gestrekt. Dit kan gebeuren tijdens:
- Een val waarbij men probeert de val te breken.
- Het plotseling moeten opvangen van een zwaar voorwerp.
- Krachtige inspanningen zoals gewichtheffen, met name boven het hoofd tillen, of bicepscurls tegen weerstand.
Gedeeltelijke scheuren kunnen ontstaan door een gradueel trauma, zoals herhaalde of langdurige activiteiten die de bicepspees zwaar belasten, wat de pees kan verzwakken. Factoren die het risico op een bicepspees scheur verhogen zijn:
- Leeftijd: Komt vaker voor bij mannen tussen de 40 en 60 jaar.
- Roken: Kan de kwaliteit van de pees verminderen.
- Gebruik van medicijnen: Zoals corticosteroïden, die de peeskwaliteit kunnen aantasten.
- Overgewicht: Kan extra belasting op de pezen veroorzaken.
- Anabole steroïden: Verhoogt het risico op peesrupturen.
Symptomen van een Bicepspees Scheur
De symptomen van een bicepspees scheur kunnen variëren afhankelijk van de ernst van de scheur. Vaak ervaart men:
- Plotselinge, scherpe pijn aan de voorkant van de elleboog, schouder of bovenarm, soms met een voelbaar of hoorbaar knappend of scheurend geluid.
- Na de initiële pijn kan een dofere pijn optreden.
- Verminderde buigkracht van de elleboog.
- Moeite met het actief naar boven draaien van de handpalm (supinatie) tegen weerstand.
- Een duidelijke zwelling en blauwe plek (hematoom) over het mediale aspect van de elleboog.
- In geval van een volledige scheur, waarbij de pees volledig van het bot is losgekomen, kan de bicepsspier zich naar boven terugtrekken. Dit kan resulteren in een abnormale contour van de biceps, hoger gelegen dan normaal, wat leidt tot een zichtbare asymmetrie met de andere arm. Dit wordt ook wel het 'Popeye-sign' genoemd.
- Soms kan de pijn het meest prominent zijn gedurende de nacht of 's ochtends vroeg.
Ondanks deze symptomen wordt een distale bicepspees letsel soms gemist, omdat de patiënt de arm nog steeds enigszins kan plooien en de zwelling een goed klinisch onderzoek kan maskeren.
Diagnose
De diagnose van een bicepspees scheur wordt meestal gesteld op basis van:
- Anamnese: Het typische verhaal van de patiënt over het ontstaan van de klachten.
- Klinisch onderzoek: De arts zal de elleboog onderzoeken, de buigkracht en supinatiekracht testen, en proberen de pees te voelen. Speciale testen, zoals de "squeezetest", kunnen worden uitgevoerd om de integriteit van de pees te beoordelen.
- Beeldvormend onderzoek: Bij twijfel of ter bevestiging van de diagnose kunnen aanvullende onderzoeken worden aangevraagd:
- Röntgenfoto (RX): Om onderliggende botafwijkingen uit te sluiten.
- Echografie (Ultrasound): Kan de scheur en zwelling van de pees zichtbaar maken.
- MRI-scan: Biedt gedetailleerde beelden van de pees en omliggende weefsels. Een speciale opname, de FABS-view (flexed elbow, abducted shoulder, supinated forearm), kan hierbij nuttig zijn.
Behandeling van een Bicepspees Scheur
De behandeling van een bicepspees scheur hangt af van de ernst van de scheur, de leeftijd van de patiënt, de activiteitseisen en het tijdsinterval sinds het ontstaan van het letsel.
Conservatieve Behandeling
Bij gedeeltelijke scheuren, vooral bij oudere patiënten met minder hoge functionele eisen, kan een conservatieve behandeling worden overwogen. Dit kan bestaan uit:
- Rust: Het vermijden van activiteiten die pijn veroorzaken.
- Pijnstilling: Gebruik van ontstekingsremmers.
- Fysiotherapie: Gerichte oefeningen om de bewegingsbaan en functie te verbeteren, vaak beginnend met lichte oefeningen en geleidelijk opbouwend.
- R.I.C.E.-principe: Relatieve rust, IJs/koelen, Compressie/druk, Elevatie/hoogstand van de arm, vooral in de acute fase of bij ontstekingsverschijnselen.
- Injecties: Soms kan een injectie met corticosteroïden of PRP (Platelet-Rich Plasma) rond de pees worden overwogen.
Bij een volledige scheur wordt soms gekozen voor een niet-operatieve behandeling, waarbij men een vermindering van de supinatiekracht (ongeveer 33%) moet accepteren.
Chirurgische Behandeling
Bij volledige scheuren, met name bij jongere, actieve patiënten, wordt over het algemeen een operatie aangeraden om de pees te herstellen. Hoe sneller de operatie plaatsvindt, hoe beter de resultaten, omdat de pees zich na verloop van tijd kan terugtrekken en de weefselkwaliteit kan afnemen.
Operatieve Technieken
Tijdens de operatie wordt de afgescheurde bicepspees opnieuw vastgemaakt aan de oorspronkelijke aanhechtingsplaats op de radius (tuberositas radii). Er bestaan verschillende chirurgische technieken, die doorgaans vergelijkbare resultaten opleveren:
- Directe Reconstructie: Indien de scheur acuut is en de pees nog voldoende lengte heeft, kan deze direct aan het bot worden gehecht met behulp van hechtingen en botankers of buttons.
- Peesverlenging of -aanpassing: Bij latere diagnose of wanneer de pees significant is geretraheerd en van slechte kwaliteit, kan het nodig zijn de pees aan te passen of te verlengen.
- Gebruik van Peesallogreffe of Donorpees: Als de resterende stomp van de distale bicepspees kleiner is dan 4 cm, kan een peesallogreffe (een donorpees) worden gebruikt om de verbinding met de tuberositas radii te herstellen.
- Alternatieve Technieken: Soms wordt gekozen voor een niet-anatomisch herstel, waarbij het uiteinde van de bicepspees aan de proximale ulna of de brachiale spier wordt vastgehecht (tenodese).
Historisch werden verschillende incisietechnieken gebruikt, variërend van één grote anterieure incisie tot een twee-incisietechniek, om zenuwletsels (zoals nervus radialis) en complicaties zoals radio-ulnaire synostose te minimaliseren.
Postoperatieve Zorg en Revalidatie
Na de operatie wordt de arm tijdelijk gefixeerd, meestal in een gebogen positie (bijvoorbeeld 90 graden) met behulp van een verband of spalk. Hierna volgt een periode van revalidatie onder begeleiding van een fysiotherapeut:
- Initiële Immobilisatie: Gedurende de eerste weken (vaak zes weken) is alleen passieve beweging van de elleboog toegestaan om de genezing van de pees te bevorderen.
- Geleidelijke Mobilisatie: Na deze periode wordt gestart met actieve, onbelaste buiging van de biceps.
- Krachtopbouw: Vanaf ongeveer twee maanden postoperatief wordt begonnen met lichte gewichten om de spier te versterken.
- Volledige Bewegingsuitslag: Na ongeveer zes weken mag de arm een volledige range of motion uitvoeren.
- Terugkeer naar Activiteiten: Sporttraining kan meestal na drie maanden worden hervat, en volledige sportactiviteiten na vier tot zes maanden, afhankelijk van het herstel en de belasting.
Het succes van de behandeling is sterk afhankelijk van de samenwerking met de patiënt, het respecteren van de rustperiodes en het correct uitvoeren van de revalidatieoefeningen.
Bicepspees ontsteking (biceps tendinitis)
Mogelijke Complicaties
Zoals bij elke chirurgische ingreep zijn er mogelijke complicaties, hoewel deze bij een bicepspeesreconstructie relatief zeldzaam zijn:
- Zenuwletsels: Tijdelijke of permanente zenuwbeknelling of -beschadiging, wat kan leiden tot tintelingen, gevoelloosheid of krachtsverlies in de onderarm en hand.
- Opnieuw Loslaten of Scheuren van de Pees: Ondanks de fixatie kan de pees in zeldzame gevallen opnieuw loslaten.
- Infectie: Een infectie ter hoogte van de wond.
- Botvorming: In sommige gevallen kan er abnormale botvorming optreden in de spieren aan de voorzijde van de elleboog.
- Stijfheid: Verminderde beweeglijkheid van de elleboog.
Het is belangrijk om de instructies van de arts en fysiotherapeut nauwkeurig op te volgen om het risico op complicaties te minimaliseren.