Heb je verhalen in je hoofd en wil je leren daar de juiste vorm voor te vinden? Tijdens deze cursus leer je de basisvaardigheden om fictie te schrijven. Op een enthousiasmerende wijze gaan we verschillende technieken onderzoeken en ook veel zelf schrijven. De belangrijkste theorie wordt helder uitgelegd, zodat je precies weet hoe je die kunt toepassen in je eigen schrijfwerk. Met korte en inspirerende schrijfopdrachten oefen je direct met de technieken.
Wat is Fictie?
Met fictie (Latijn: fictio, "vorming") wordt in de narratologie een verhaal of gedachtegang aangeduid, die zich hoofdzakelijk in de fantasie van de auteur en de lezer afspeelt. Dit in tegenstelling tot non-fictie, die uitgaat van de feitelijke werkelijkheid. Fictie betekent dat de verhalen verzonnen zijn, in tegenstelling tot non-fictie, waarbij verhalen echt gebeurd zijn. Veel verhalen bij het vak Nederlands vallen onder fictie. Elementen van het verhaal zijn vaak verzonnen, hoewel ze soms gebaseerd kunnen zijn op waargebeurde verhalen of realistische situaties. Het literair genre van de roman wordt tot de fictie gerekend omdat de belangrijkste elementen in de tekst - de verteller, de personages en de gebeurtenissen - verzonnen (ontsproten aan het brein van de schrijver) of fictief zijn. Met non-fictie worden informatieve teksten of beelden aangeduid, die hoofdzakelijk betrekking hebben op de realiteit. Met name sprookjes, romans, novellen, toneelstukken, poëzie, stripverhalen, videospellen en fantasiefilms worden beschouwd als fictie, ook als ze deels op feiten berusten (in het laatste geval spreekt men ook wel van faction).
Belangrijke Begrippen van Fictie
Thema
Het thema is het belangrijkste onderwerp van het verhaal en hangt vaak samen met het centrale probleem. Je vindt het thema vaak door eerst het centrale probleem te bepalen. Onderwerp geeft aan waar het boek over gaat. (Geen bedoeling van de schrijver, één of enkele woorden) Thema is de kern van het verhaal. Een thema is datgene waarover de auteur je aan het denken zet of waarover hij een bepaalde opvatting heeft. Het draait om iets dat in het verhaal zelf vaak onder het oppervlak verborgen blijft en dat je als lezer er zelf uit moet halen. Het thema gaat dus verder dan het onderwerp van het boek.
- Voorbeelden van thema's: vriendschap, liefde, verraad, oorlog, pesten.
- Cultuurverschillen, dood, eenzaamheid, familie, sport, geschiedenis, identiteit, LHBTQI+, liefde, misdaad, oorlog, opgroeien, psychische aandoeningen, reizen, toekomst, schuld, vriendschap, ziekte enz. enz. enz.
Thema en Onderwerp Voorbeelden
- Onderwerp: Liefde
- Thema: De liefde tussen vader en zoon is onvoorwaardelijk.
- Thema: Hoeveel mag je van iemand houden?
- Thema: Liefde is uiteindelijk egoïstisch.
- Onderwerp: Pesten
- Thema: Je moet anderen behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden.
- Thema: Pesten heeft heel erge gevolgen voor het leven van de gepeste.
- Thema: Mensen die pesten zijn heel ongelukkig.
Spanning
Schrijvers voegen spanning toe om het verhaal boeiend te maken.
- Manieren om spanning te creëren: onverwachte wendingen, een raadsel, een conflict, een bepaalde sfeer.
Ruimte
De ruimte (plaats of decor) is waar het verhaal zich afspeelt. De beschrijving van de ruimte kan ook bijdragen aan het creëren van spanning of sfeer.
- Voorbeelden: een oud vervallen huis of een bepaald landschap.
Tijd
De tijd kan verwijzen naar een historische periode of toekomst.
- Tijdstechnieken: chronologie, flashbacks, flashforwards.
- Twee begrippen die je makkelijk door elkaar kunt halen zijn de verteltijd en de vertelde tijd.
- De verteltijd is de tijd die je nodig hebt om het verhaal te lezen (bijvoorbeeld 30 minuten).
- De vertelde tijd is de tijdsperiode die het verhaal beslaat (bijvoorbeeld 30 jaar).
Personages
Personages kun je onder andere onderverdelen in hoofd- en bijfiguren.
- Hoofdfiguren (round characters): maken een ontwikkeling door.
- Bijfiguren (flat characters): veranderen niet of nauwelijks.
- Daarnaast kennen we ook nog de helden en de antihelden. De helden hebben positieve eigenschappen en de antihelden hebben juist weerzinwekkende eigenschappen.
Perspectief
De bril waar je door kijkt. Het perspectief heeft invloed op hoeveel je je kunt identificeren met personages.
- We kennen verschillende perspectieven:
- Ik-perspectief: verhaal door de ogen van een ik-figuur.
- Personale perspectief: verhaal door de ogen van hij/zij.
- Auctoriale perspectief: alwetende verteller. In dit perspectief weet de verteller meer dan de lezer en kan de verteller ook commentaar geven.
De Stijl van een Schrijver
De stijl van een boek --> De taal die een schrijver gebruikt om het verhaal te vertellen. De tekst bestaat uit beeldende beschrijvingen en veel dialogen. Er komt weinig figuurlijk taalgebruik in voor. De auteur wisselt langere zinnen af met korte en gebruikt geen moeilijke woorden. Het verhaal is vlot en met vaart geschreven.
- Figuurlijk taalgebruik (beeldspraak en stijlfiguren)
- Beschrijvingen
- Dialoog
- Humor, zelfspot, ironie, sarcasme
- Woordkeus
Alex Boogers schrijft eenvoudig, recht voor zijn raap, in niet al te lange of ingewikkelde zinnen. Hij is niet van het poëtische taalgebruik of welluidende metaforen, wel van de straattaal. Dat maakt zijn verhaal en personages heel levensecht. Boogers weet de wanhoop en de woede van zijn personages invoelbaar te maken.
Fictie Schrijven als Leerproces
Hoe creëer je een levensecht personage? Wat is suggestief schrijven? Hoe belangrijk is muzikaliteit in je tekst? Wat laat je staan en wat kun je beter schrappen? Het zelf creëren van (spannende) verhalen, songteksten, poëzie etc. heeft zowel effect op leesvaardigheid, de literaire ontwikkeling als op motivatie. Leerlingen lezen/bekijken/beluisteren twee of drie werken, zoals een kort verhaal, een (jeugd)roman en een film. Dit vormt de basis voor het zelf schrijven van een tekst, bijvoorbeeld een spannend verhaal. Leerlingen gaan in de drie werken na hoe de auteurs spanning hebben aangebracht.
De cursus bestaat uit drie blokken van twee lessen. Met korte en inspirerende schrijfopdrachten oefen je direct met de technieken.
Masterclass: Boeken schrijven
Poëzie en Fictie
Je kent de belangrijkste begrippen rondom poëzie en fictie. Poëzie omvat meer dan alleen rijm, maar rijm is wel een belangrijk onderdeel van poëzie. We zullen vijf rijmvormen behandelen aan de hand van het gedicht "Vera Janacopoulos" geschreven door Jan Engelman.
Belangrijke Begrippen van Poëzie
- Gepaard rijm: Twee opeenvolgende regels rijmen op elkaar.
- Omarmend rijm: De regels die rijmen staan niet direct na elkaar, maar er zijn zinnen tussen geplaatst.
Om deze vormen van rijm te ontdekken kun je rijmschema's gebruiken. Deze ontstaan wanneer je dezelfde letters achter de rijmende zinnen zet.
Voorbeelden van Fictiewerken en Thema's
- Nieuwste verhaal: Hoofdredactioneel Hard//hoofd Magazine Ssst (1 maart 2025)
- Onderwerpen: Discriminatie, feminisme, intersectionaliteit, kindermisbruik, ouders.
- Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op? (15 december 2023)
- Onderwerpen: Feminisme, homo, intersectionaliteit, liefde, queer.
- Ik was elf (21 februari 2025)
- Onderwerpen: Kindermisbruik, ouders.
- Een excuus in een klein restaurant (26 juli 2024)
- Onderwerpen: Feminisme, homo, intersectionaliteit, liefde, queer.
- Hoofdredactioneel Sorry (1 maart 2024)
- Onderwerpen: Sorry kan een gespreksopening zijn om de ander uit te nodigen om jouw identiteit mee vorm te geven.
Realistische fictie verhaalt gefantaseerde gebeurtenissen die zich in de werkelijkheid zouden kunnen voordoen. Daarnaast kunnen plaatsen, gebeurtenissen en personen aan de werkelijkheid ontleend zijn. Ook kan een gefantaseerde vertelling door de werkelijkheid worden ingehaald. Jules Vernes roman Van de aarde naar de maan (De la Terre à la Lune, 1865) beschreef een destijds onmogelijke gebeurtenis, die echter in 1969 werkelijkheid werd toen Neil Armstrong en Buzz Aldrin de maan betraden en veilig terugkeerden. Niet-realistische fictie beschrijft gebeurtenissen die onmogelijk in het echte leven kunnen voorkomen, omdat ze bijvoorbeeld bovennatuurlijk zijn, uitgaan van een afwijkende wereldgeschiedenis of onmogelijke techniek vereisen. Fictiewerken die gewaardeerd worden om hun literaire kwaliteiten, worden tot de literaire fictie gerekend.
