BCAA's en Neuropathie: Een Diepgaande Analyse

BCAA’s, oftewel Branched-Chain Amino Acids, zijn drie essentiële aminozuren: L-leucine, L-isoleucine en L-valine. Deze hebben een vertakte ketenstructuur en kunnen door het menselijk lichaam niet zelf worden aangemaakt, waardoor ze essentieel zijn om via de dagelijkse voeding binnen te krijgen. Met name in de spieren concentreren BCAA’s zich, waar ze cruciaal zijn voor de opbouw en het herstel van spierweefsel. Bovendien kunnen ze dienen als energiebron door afbraak. Een bijkomend voordeel van BCAA’s is dat ze de verzuring van spieren vertragen.

Er zijn sterke aanwijzingen dat BCAA’s de synthese van mitochondriën bevorderen. Mitochondriën zijn de energiecentrales van onze lichaamscellen. Door deze bevordering ondersteunen BCAA’s de vitaliteit van weefsels en kunnen ze helpen om weefselveroudering tegen te gaan. Een adequate inname van BCAA’s draagt bij aan een betere spiermassa, spierkracht, spiercoördinatie, uithoudingsvermogen en algehele vitaliteit. De positieve effecten van BCAA’s op de spieren worden versterkt door lichaamsbeweging.

Naast hun rol in spierweefsel, zijn BCAA’s ook van belang voor het goed functioneren van de lever, de hersenen en het immuun- en antioxidantsysteem. Ze spelen een rol bij de regulatie van eiwitsynthese en -stofwisseling: ze stimuleren de aanmaak van eiwitten en remmen tegelijkertijd de afbraak ervan. Vertakte aminozuren zijn fundamenteel voor de groei, reparatie en functie van alle cellen en weefsels in het lichaam.

In de hersenen zijn BCAA’s onmisbaar voor de aanmaak van neurotransmitters. Tijdens de verbranding van BCAA’s ontstaat glutamaat, dat naar behoefte kan worden omgezet in glutamine. Leucine heeft bovendien de eigenschap om de insulinegevoeligheid en insuline-afgifte te verhogen, wat bijdraagt aan een gezonde glucosestofwisseling. Isoleucine is eveneens betrokken bij de glucosestofwisseling en bevordert daarnaast de vetzuuroxidatie. Bij mensen met diabetes kunnen BCAA’s zorgen voor een betere glycemische controle, helpen ze versnelde spierafbraak op latere leeftijd tegen te gaan en ondersteunen ze vermoedelijk de hart- en nierfunctie. Er zijn zelfs aanwijzingen dat een hogere inname van BCAA’s het risico op het ontwikkelen van diabetes kan verkleinen.

Het is belangrijk om BCAA’s niet tegelijkertijd in te nemen met andere aminozuren zoals tryptofaan, fenylalanine, tyrosine en/of methionine. De opname van levodopa vanuit het maagdarmkanaal en het transport ervan naar de hersenen kan mogelijk geremd worden door BCAA’s.

Inname van BCAA’s in een dosering tot circa 60 gram per dag wordt als waarschijnlijk veilig beschouwd. De veilige bovengrens voor de inname van leucine is berekend op 500 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag.

Wat kunnen supplementen betekenen bij neuropathie?

Het woord 'vitamine' is afgeleid van het Latijnse 'Vita' (leven) en het Hoogduitse 'Amin' (stof). Hoewel het vaak als 'levensstof' wordt vertaald, is dit niet altijd accuraat. Vitamines zijn niet voor alles goed en een teveel kan zelfs leiden tot bepaalde vormen van neuropathie. Een tekort aan vitamines uit de B-groep kan neuropathie veroorzaken, maar ook een teveel, zoals van vitamine B1, kan problematisch zijn.

Andere supplementen kunnen ook een rol spelen bij de behandeling van pijn. Vitamine B12 is hier een voorbeeld van; een tekort aan deze vitamine kan neuropathie veroorzaken. Supplementen zijn over het algemeen natuurlijke stoffen waarvoor voorschrijvende neurologen en artsen vaak weinig aandacht hebben. Dit komt doordat er vaak weinig hoogwaardige studies naar supplementen en neuropathie zijn uitgevoerd, mede doordat deze stoffen niet gepatenteerd kunnen worden, terwijl hoogwaardige studies miljoenen kosten.

Hoe kan zenuwpijn, neuralgische en neuropathische pijn optimaal behandeld worden zonder bijwerkingen? Zenuwpijn aanpakken met vitamines en supplementen is goed mogelijk. Een van deze natuurlijke stoffen is Palmitoylethanolamide (PEA), een lichaamseigen stof. Uit wetenschappelijke literatuur blijkt dat langdurig gebruik van dit supplement de zenuwgeleiding kan verbeteren, met een statistische trend ten opzichte van placebo.

Aan de andere kant kan een teveel aan een supplement juist neuropathie veroorzaken. Een bekend voorbeeld is vitamine B6; dagelijks gebruik van rond de 80 tot 100 mg kan leiden tot neuropathie. Het zomaar innemen van supplementen is dus zeker niet zonder risico. Vraag bij twijfel altijd advies.

Alfa-liponzuur is een andere interessante stof waar veel onderzoek naar is gedaan. Het komt van nature in ons lichaam voor en fungeert als co-enzym bij de omzetting van suiker in energie. Behandeling met en advies over supplementen en neuropathie is een belangrijk focuspunt binnen ons Instituut voor Neuropathische Pijn (INP).

BCAA in Voeding en Supplementen

BCAA staat voor branched-chain amino acids, ook wel vertakte keten aminozuren genoemd. Het is een mengsel van drie aminozuren: L-leucine, L-isoleucine en L-valine. De toevoeging 'L' staat voor 'laevo', wat links of linksom betekent in het Latijn. Aminozuren kunnen namelijk een links- of rechtsdraaiende structuur hebben; linksdraaiende aminozuren zoals BCAA zijn direct beschikbaar voor het lichaam, terwijl rechtsdraaiende niet gebruikt kunnen worden.

BCAA’s zijn essentiële aminozuren, wat betekent dat ons lichaam ze niet zelf kan produceren. We moeten ze dus via onze voeding binnenkrijgen, door voldoende eiwitrijke producten te consumeren. BCAA’s worden vaak toegevoegd aan eiwitpreparaten voor sporters, aangezien aminozuren de bouwstenen van eiwitten zijn. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van extra toegevoegde aminozuren in voeding en supplementen.

Er zijn aanwijzingen dat BCAA’s belangrijk zijn voor de spieren. Ze kunnen mogelijk de eiwitopbouw in de spieren stimuleren, waardoor spieren meer vermogen kunnen leveren bij zware inspanning. Dit zou de prestaties bij duur- en krachttraining kunnen verbeteren, hoewel het wetenschappelijk bewijs hiervoor nog beperkt is en meer onderzoek nodig is.

Aminozuren, inclusief leucine, isoleucine en valine, komen van nature voor in eiwitrijk voedsel zoals vlees, vis, gevogelte, eieren en melk. Ook granen, peulvruchten, noten en paddenstoelen bevatten eiwitten. Door te variëren met deze eiwitbronnen, krijg je een breed scala aan aminozuren binnen. De gemiddelde Nederlander krijgt met het huidige voedingspatroon ongeveer 1,21 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag binnen.

BCAA’s worden vaak aangetroffen in supplementen voor sporters, verkrijgbaar in poeder-, drank-, gel- of tabletvorm. Plantaardige eiwitten bevatten soms minder essentiële aminozuren dan dierlijke eiwitten en worden daarom ook wel eiwitten van lagere kwaliteit genoemd. Deze kunnen soms ook minder goed verteerd worden. Vegetariërs en veganisten hebben daarom meer eiwitten nodig en moeten extra letten op variatie in hun eiwitbronnen.

Voor fanatieke sporters ligt de eiwitbehoefte iets hoger. Zij krijgen doorgaans voldoende eiwitten binnen omdat ze meer eten. Het is niet altijd noodzakelijk om bewust extra eiwit te nemen. Supplementen met aminozuren kunnen echter een goede aanvulling zijn, vooral wanneer snelle en gemakkelijke eiwitinname gewenst is. Dit geldt ook voor sporters die meer dan 3 keer per week 1 tot 2 uur trainen, om hun prestaties te optimaliseren. Duursporters hebben ongeveer 1,4 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag nodig, en krachtsporters tussen de 1,2 en 2,0 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag.

Waar moet ik op letten bij gebruik van BCAA?

Het innemen van BCAA’s wordt over het algemeen als veilig beschouwd en de meeste mensen ervaren geen ongewenste effecten. Gevoelige personen kunnen echter last krijgen van hun maag of darmen. Bij ernstige bijwerkingen wordt geadviseerd te stoppen met het gebruik en dit te melden bij de fabrikant of het bijwerkingencentrum Lareb.

Het is raadzaam BCAA’s niet samen met andere aminozuren zoals tryptofaan, fenylalanine, tyrosine en/of methionine in te nemen. Wanneer men voldoende en gevarieerd eet, krijgt men doorgaans voldoende eiwitten binnen. Aangezien aminozuren de bouwstenen van eiwitten zijn, is een tekort aan BCAA waarschijnlijk zeldzaam. Een eiwittekort kan op de korte termijn leiden tot afname van spierweefsel.

De veilige inname van leucine uit voedingssupplementen is 5 gram per dag, voor isoleucine is dit 2,9 gram en voor valine 3,1 gram per dag.

Hoeveel BCAA per dag?

Er zijn geen officiële aanbevelingen voor de dagelijkse hoeveelheid BCAA. Het wordt vaak gebruikt om de dagelijkse eiwitinname te verhogen. Meestal levert een voedingssupplement met BCAA enkele grammen per dosis, wat bijdraagt aan de totale eiwitinname.

Voor gezonde volwassenen geldt een aanbeveling van 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag. Bij een voldoende gevarieerd dieet met zowel dierlijke als plantaardige eiwitten, wordt waarschijnlijk voldoende eiwit uit de dagelijkse voeding verkregen.

Er zijn aanwijzingen dat BCAA’s het beste ingenomen kunnen worden vóór, tijdens en direct na een trainingssessie. Inname vóór en tijdens training zou de spieropbouw kunnen stimuleren en spiervermoeidheid kunnen voorkomen. Na de training zou inname van BCAA’s nuttig kunnen zijn voor een beter herstel.

Creatine is een lichaamseigen stof die een belangrijke rol speelt bij de energievoorziening van de spieren. Extra creatine-inname kan sporters helpen bij kortdurende maximale inspanningen, zoals sprints of gewichtheffen. De gezondheidseffecten van creatine zijn wetenschappelijk goed onderbouwd.

Voor BCAA’s zijn er aanwijzingen dat deze aminozuren de eiwitopbouw in de spieren kunnen stimuleren. Het wetenschappelijke bewijs voor de gezondheidseffecten van BCAA is echter nog beperkt.

Werking en Indicaties van BCAA's

BCAA’s zijn essentiële aminozuren die het lichaam niet zelf kan aanmaken. Hoewel het lichaam in principe in staat is om leucine, isoleucine en valine te vormen uit hun alfa-keto-analogen, zijn deze stoffen meestal niet in de voeding aanwezig, waardoor de mens afhankelijk is van aanvoer via de voeding.

BCAA’s kunnen van pas komen in alle situaties van 'distress' waarbij spierweefsel wordt afgebroken. Denk hierbij aan zware infecties, chirurgie, brandwonden, calorische restrictie en zware lichamelijke inspanningen zoals duursport. In dergelijke situaties ontstaat een tekort aan BCAA’s in het spierweefsel, wat kan leiden tot spierzwakte en vermoeidheid. BCAA-suppletie helpt dit tekort aan te vullen en de klachten te verminderen.

Mensen die lijden aan distress zijn vaak verhoogd gevoelig voor ontstekingen van weefsels en organen die deel uitmaken van het immuunsysteem in de slijmvliezen (Common Mucosal Immune System). Dit omvat belangrijke organen zoals de darmen, luchtwegen, keel-, neus- en mondholte, en de huid. Symptomen en aandoeningen die hieruit kunnen voortvloeien zijn verkoudheid, chronische faryngitis, colitis en chronische vermoeidheid.

Contra-indicaties en Dosering

BCAA’s worden beschouwd als een van de best getolereerde aminozuursupplementen, zelfs bij overmaat. Hoewel er nog geen systematisch onderzoek is verricht, suggereren studies dat doseringen van driemaal de dagelijkse aanbeveling van 5-10 gram per dag (uit voeding en eventuele suppletie) nog zonder problemen worden verdragen.

De vertakte keten aminozuren worden gemakkelijk opgenomen en concurreren met andere aminozuren tijdens de absorptie. Daarom is het aan te raden BCAA-aminozuren minimaal een half uur voor de maaltijd in te nemen. Voor sporters zijn de belangrijkste innamemomenten vlak voor en vlak na de training. Doseringen variëren doorgaans tussen 3000 en 5000 mg per dag.

Tijdens extreem zware trainingen, wedstrijden of in de spieropbouwfase kan, afhankelijk van de intensiteit van de inspanning, iedere half uur een dosis van 3-5 gram worden ingenomen. Een vergelijkbare aanbeveling geldt wanneer beschadigde musculatuur ondersteund moet worden tijdens het helingsproces.

Voor sommigen kan het raadzaam zijn BCAA’s direct voor het inslapen in te nemen, aangezien het gevaar van spierafbraak ’s nachts het grootst is. Bovendien is de natuurlijke afgifte van groeihormoon in het begin van de nacht het hoogst, wat de eiwitsynthese kan ondersteunen. Mensen met slaapstoornissen wordt echter afgeraden hogere doses BCAA’s vlak voor het slapengaan te nemen, vanwege het serotonineverlagende effect dat slaapproblemen kan versterken.

Synergisme

BCAA’s worden soms ingenomen in de vorm van wei-eiwitten, aangezien wei-eiwitisolaat en caseïne de hoogste leucineconcentraties hebben. Echter, wei-eiwitten bevatten ook andere aminozuren die kunnen concurreren bij de absorptie. Het is daarom vaak beter om een specifiek BCAA-preparaat te kiezen.

Een tabel kan hier worden toegevoegd om de dagelijkse eiwitbehoefte voor verschillende groepen sporters te vergelijken.

tags: #bcaa #bij #neuropathie