Een koemelkallergie is een allergische reactie van het immuunsysteem op één of meer eiwitten die voorkomen in koemelk. Het lichaam ziet deze eiwitten (zoals caseïne en wei-eiwit) ten onrechte als gevaarlijke indringers en maakt antistoffen aan om ze te bestrijden. Koemelkeiwitallergie is een van de meest voorkomende voedselallergieën, vooral bij jonge kinderen. Bij een koemelkallergie kunnen al heel kleine hoeveelheden melkeiwit een reactie uitlokken. Het immuunsysteem reageert direct, meestal binnen minuten tot enkele uren na het eten of drinken van producten met koemelkeiwit.
Koemelkallergie komt vooral voor bij jonge kinderen. Dit komt omdat hun maag-darmkanaal nog niet volledig is ontwikkeld. Bij 95% van kinderen levert dit geen klachten op. Maar bij kinderen met een koemelkallergie ziet het lichaam deze stukken eiwit als een bedreiging. Het afweersysteem gaat antistoffen aanmaken en telkens als er koemelkeiwit in het bloed komt, gaat het lichaam in de aanval.
Bij een allergie vertoont je lichaam een abnormale afweerreactie op een relatief ‘onschuldige’ stof. Dat kunnen pollen zijn in de lucht in het voorjaar, noten en ook het eiwit in koemelk. Koemelkallergie wordt meestal vastgesteld in het eerste levensjaar. Het aantal kinderen dat in het eerste levensjaar een koemelkallergie krijgt, wordt op 2 tot 3% geschat. Kinderen met een erfelijke aanleg voor allergie hebben een grotere kans op het ontwikkelen van koemelkallergie dan andere kinderen.
Koemelkallergie is de meest voorkomende voedselallergie bij baby's. Toch heeft maar 2 tot 5 procent van alle zuigelingen er last van. Bij volwassenen is deze vorm van allergie nog veel zeldzamer. De kans dat je als volwassene, dus op latere leeftijd, koemelkallergie ontwikkelt, is heel erg klein.
De aard en de ernst van de klachten kunnen bij koemelkallergie erg verschillen. Symptomen van koemelkallergie kunnen variëren van huiduitslag, jeuk en zwelling tot maag-darmklachten zoals braken en diarree. Bij een koemelkallergie worden de klachten veroorzaakt door een reactie van het afweersysteem op bepaalde eiwitten, de zogenaamde allergenen. Het immuunsysteem ziet koemelkeiwitten onterecht aan als een bedreiging voor het lichaam en maakt hierbij antistoffen aan. Symptomen zijn onder andere huidklachten, maag- en darmproblemen en luchtwegklachten. De klachten die optreden zijn per persoon verschillend, iedereen heeft zijn eigen specifieke klachten. De ernst van de klachten kan per persoon verschillen van mild tot zeer ernstig.
Een koemelkallergie kan een breed scala aan klachten veroorzaken, afhankelijk van de ernst en het type reactie. Deze treden pas na enkele uren tot dagen op. IgE-gemedieerde koemelkallergie: hierbij maakt het lichaam specifieke antistoffen (IgE) aan tegen koemelkeiwitten. Niet-IgE-gemedieerde koemelkallergie: hierbij zijn andere delen van het immuunsysteem betrokken, en de klachten ontstaan trager, meestal na enkele uren of zelfs dagen.
De meeste kinderen groeien dan over de allergie heen. Zodra de darmen beter gaan werken, meestal rond het tweede tot derde levensjaar, worden al die grote melkeiwitten wel goed afgebroken in kleine stukjes. Slechts 1 tot 2% van de bevolking blijft een leven lang last houden van koemelkeiwitallergie. Ongeveer 80-90% van de kinderen die in hun eerste levensjaren hebben te kampen met melkallergie groeit voor hun vijfde jaar over hun allergie heen. Door regelmatig te testen (onder begeleiding van een arts) kun je nagaan of je kind over zijn/haar allergie heen groeit. De kans om over een melkallergie heen te groeien, is groot als de allergie (of intolerantie) niet IgE-gemedieerd is. Vaak verdwijnen de klachten als de kinderen ouder worden: iets meer dan de helft van de kinderen met een koemelkallergie verdragen koemelk weer rond de eerste verjaardag. Er zijn kinderen ouder dan 4 jaar en volwassenen met een koemelkallergie, maar dat komt heel erg weinig voor.
Als je een koemelkallergie hebt, is het volledig vermijden van alle producten met koemelkeiwit de enige oplossing. Koemelk komt voor in meer producten dan je misschien denkt. Zuivelproducten - Alle melk, yoghurt, kwark, kaas, boter en room bevatten koemelkeiwit. Bewerkte voedingsmiddelen - Koekjes, brood, worst, sauzen en kant-en-klaarmaaltijden kunnen melkeiwit bevatten.
Bij vermoedens van een koemelkeiwitallergie is het vooral belangrijk om zo snel mogelijk bij een arts lang te gaan. De diagnose van koemelkallergie vraagt om een zorgvuldige aanpak, afgestemd op het type reactie en de specifieke klachten van de patiënt. Volgens de richtlijnen is het niet altijd nodig om een volledige reeks testen te ondergaan. Bij directe reacties, zoals acute huidklachten of ademhalingsproblemen, kan een huidpriktest of een bloedtest naar specifiek IgE worden ingezet. Deze methoden zijn snel en kunnen sensibilisatie vaststellen. Bij indirecte reacties, zoals bij zuigelingen met chronische diarree of groeivertraging, zijn huidpriktesten en IgE-bloedonderzoek vaak minder betrouwbaar. In deze gevallen wordt vaak gekozen voor een eliminatiedieet, waarbij het verdachte voedingsmiddel tijdelijk wordt weggelaten en daarna onder gecontroleerde omstandigheden weer wordt geïntroduceerd. Koemelkeiwitallergie wordt over het algemeen getest door een koemelkvrij dieet van een aantal weken te volgen, waarbij gekeken wordt of de symptomen afnemen. Daarna wordt koemelk in toenemende doses onder medisch toezicht toegediend. Dit noemen we een eliminatie-provocatie test. Als de diagnose niet met zekerheid gesteld kan worden, dan is er aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld een huidpriktest, bloedtest en/of een darmonderzoek.
Na de diagnose van koemelkallergie, adviseert de arts (of diëtist) vaak om koemelk in al zijn verschijningsvormen uit het voedingspatroon te verwijderen. Om ervoor te zorgen dat je wel een volwaardig voedingspatroon behoudt is het verstandig om, mogelijk op advies van je arts, een ervaren diëtist te raadplegen. Het vermijden van het allergeen vormt de basis van de behandeling. Dit betekent dat koemelk volledig uit het dieet worden verwijderd. Medicatie speelt een belangrijke rol bij het beheersen van allergische reacties. Voor patiënten met risico op anafylaxie is een adrenaline-auto-injector, zoals een EpiPen, onmisbaar. Deze moet altijd beschikbaar zijn, en patiënten krijgen instructies over het juiste gebruik ervan in noodgevallen. Voor mildere klachten, zoals jeuk, huiduitslag of lichte zwellingen, kunnen antihistaminica worden voorgeschreven.
Bij een bewezen koemelkallergie moeten koemelk en kunstvoeding op basis van koemelk vermeden worden. Het beste alternatief voor gewone kunstvoeding bij bewezen koemelkallergie is zogenoemde hypoallergene kunstvoeding, op basis van sterk gehydrolyseerd (wei) eiwithydrolystaat. In hypoallergene melk zijn de eiwitten in stukjes geknipt waardoor er geen allergische reactie meer ontstaat. In sommige gevallen reageert een baby met een koemelkallergie allergisch op borstvoeding, wanneer je koemelk neemt als je borstvoeding geeft. In dat geval krijgt de moeder het advies om koemelk en producten met koemelk volledig te vermijden. Het is niet zo dat het beter is om de borstvoeding te staken. Borstvoeding bevat namelijk ook allerlei beschermende stoffen voor kinderen. Het heeft daarom de voorkeur boven kunstvoeding.
Gelukkig zijn er tegenwoordig veel plantaardige alternatieven beschikbaar zoals soja-, haver-, amandel- en kokosmelk. Deze zijn vaak verrijkt met calcium en vitamine B12 om de voedingsstoffen uit zuivel te vervangen. Het is verstandig om bij een koemelkallergie begeleiding te zoeken van een diëtist. Ons team van gespecialiseerde diëtisten staat klaar met persoonlijk advies over voedingsallergieën en -intoleranties.
Lees goed de etiketten van de producten. Oriënteer je goed op alle koemelkbenamingen op productverpakkingen. Sinds 2014 moet er volgens Europese regelgeving duidelijk op het etiket vermeld staan of er melk in zit. Let op wijzigingen in de receptuur van producten. Eet geen voedingsmiddelen waarvan je niet zeker weet wat erin is verwerkt. Zorg voor goede voorlichting en informatie. Informeer je omgeving over je allergie en de bijbehorende maatregelen. Vraag begeleiding van een diëtist. Zorg voor schone werkoppervlakken in de keuken. Voorkom besmetting van dieetproducten door "knoeien" met gewone producten. Zorg voor schoon bestek en serviesgoed. Zorg dat je altijd je medicijnen, indien nodig, bij je hebt. Vraag bij een etentje in een restaurant altijd wat precies in het gerecht is verwerkt (indien dit niet voldoende blijkt uit de menukaart). Bel eventueel van tevoren om te checken of ze allergievriendelijk zijn.
Koemelkallergie is niet hetzelfde als lactose-intolerantie. Bij lactose-intolerantie is het afweersysteem niet direct betrokken. Bij voedselintolerantie gaat het niet om een reactie op bepaalde allergenen, maar de klachten worden veroorzaakt door een tekort aan enzymen. Bij lactose-intolerantie produceren de darmen (te) weinig van het enzym lactase om lactose goed te kunnen verteren. Door het tekort aan het enzym lactase in de darmen ontstaan er klachten zoals buikrampen, diarree en winderigheid. Mensen met lactose-intolerantie kunnen in veel gevallen wel kleine hoeveelheden lactose verdragen.
Lactose-intolerantie versus melkeiwitallergie - Dr. Elaine Barfield & Shara Wagowski, diëtist
Melkallergie is een allergie voor het eiwit in dierlijke melk, zoals koemelk, geitenmelk, schapenmelk, paardenmelk of kamelenmelk. De meeste reacties op melkeiwitten komen voor bij baby’s en jonge kinderen, maar melkallergie kan ook voorkomen op latere leeftijd. Hoe vaak komt het voor? Koemelkallergie komt vooral voor bij jonge kinderen. In Nederland heeft ongeveer 2-3% van de baby’s een koemelkallergie. Gelukkig groeit het merendeel (ongeveer 80-90%) hier binnen de eerste drie levensjaren overheen. Een allergische reactie op geitenmelk en schapenmelk komt in Nederland voor bij ongeveer 90% van de mensen met een koemelkallergie. Dit komt doordat de eiwitten in deze melksoorten sterk lijken op die in koemelk.
Melkeiwitten worden in ontzettend veel producten verwerkt, zelfs in onverwachte voedingsmiddelen zoals brood, vleeswaren of snoep. Met een melkallergie moet je ook kaas, boter, room en yoghurt mijden. Wei-eiwit wordt daarnaast veel gebruikt in proteïnepoeders. De reactie op melkeiwit ontstaat door het eten of drinken van een product dat melk bevat, of aanraking van een kapotte huid met melk. Bij de meest herkenbare vorm van melkallergie (IgE-gemedieerd) beschouwt je immuunsysteem de melkeiwitten als een indringer, in plaats van een ongevaarlijk eiwit, en valt deze met specifieke antistoffen aan.
Koemelkovergevoeligheid is de overkoepelende term voor koemelkallergie en intolerantie. Bij een allergie reageert je afweersysteem op bepaalde stoffen in je eten. Het afweersysteem maakt antistoffen aan tegen eiwitten die in de voeding voorkomen. Eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken heten allergenen. Bekende allergenen zijn bepaalde eiwitten in koemelk of noten. Het lichaam kan op bepaalde voedingsmiddelen reageren zonder dat je een allergie hebt. Het gaat dan om een niet-allergische-voedselovergevoeligheid. We noemen dat intolerantie. Daarbij kunnen mensen een bepaalde stof bijvoorbeeld koemelkeiwit niet goed verteren. De stoffen die bij een intolerantie de klachten veroorzaken heten ‘triggers’.
Wat is koemelkovergevoeligheid? Koemelkovergevoeligheid is de overkoepelende term voor koemelkallergie en intolerantie. Bij een allergie reageert je afweersysteem op bepaalde stoffen in je eten. Het afweersysteem maakt antistoffen aan tegen eiwitten die in de voeding voorkomen. Eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken heten allergenen. Bekende allergenen zijn bepaalde eiwitten in koemelk of noten. Het lichaam kan op bepaalde voedingsmiddelen reageren zonder dat je een allergie hebt. Het gaat dan om een niet-allergische-voedselovergevoeligheid. We noemen dat intolerantie. Daarbij kunnen mensen een bepaalde stof bijvoorbeeld koemelkeiwit niet goed verteren. De stoffen die bij een intolerantie de klachten veroorzaken heten ‘triggers’.
Het consultatiebureau of de arts kan adviseren welke kunstvoeding het meest geschikt is. Voor zuigelingen vanaf de geboorte tot de leeftijd van 6 maanden zijn er speciale zuigelingenvoedingen op basis van eiwithydrolysaat, zoals: Nutrilon Pepti 1, Hero Baby Hypoallergeen Nutrasense 1 (Hero), Althéra (Nestlé), Nutramigen LCG 1, Pregestimil (MeadJohnson), Neocate Syneo, Neocate LCP (Nutricia), Frisolac Hypoallergeen 1, Frisolac AllergyCare (Friesland Nutrition), Nutramigen of Pregestimil (Mead Johnson). Voor zuigelingen vanaf 6 maanden tot de leeftijd van 12 maanden zijn er opvolgvoedingen op basis van eiwithydrolysaat, zoals: Nutrilon Pepti 2, Hero Baby Hypoallergeen Nutrasense 2 (Hero), Althéra (Nestlé), Nutramigen LCG 2, Pregestimil (MeadJohnson), Nutrilon pepti 2, Neocate Syneo, Neocate LCP (Nutricia), Frisopep 2, Frisolac Hypoallergeen 2, Frisolac AllergyCare (Friesland Nutrition), Nutramigen of Pregestimil (Mead Johnson). Deze voedingen zijn ook door oudere kinderen en volwassenen te gebruiken.
Voor kinderen ouder dan 1 jaar en voor volwassenen is er de keuzemogelijkheid koemelk te vervangen door kant-en-klare sojamelk/-drink of rijstemelk. Rijstemelk bevat weinig eiwit. De meeste merken bevatten inmiddels voldoende toegevoegd kalk en vitamine B2. Gaat de voorkeur uit naar het gebruik van een vitamine-/mineralenpreparaat dan ontvangt u van de diëtist nadere informatie over de juiste aanvulling.
Bij een koemelkovergevoeligheid (allergie of intolerantie) veroorzaakt koemelkeiwit klachten. De klachten die het meest voorkomen zijn diarree, braken, problemen met de luchtwegen en eczeem. Als er sprake is van overgevoeligheid voor koemelk, is het zinvol om alle producten die koemelk bevatten uit de voeding weg te laten. Bij een koemelkvrij dieet is het noodzakelijk om vervangende producten te gebruiken, omdat er anders een tekort aan onmisbare voedingsstoffen kan ontstaan. Melkproducten zijn in de dagelijkse voeding van zuigelingen, kinderen en volwassenen een belangrijke bron van vooral kalk (calcium), vitamine B2 en eiwit.
Het is belangrijk om bijvoeding niet tot na de leeftijd van 6 maanden uit te stellen. Dan verandert de behoefte aan voedingsstoffen, en het kind moet leren kauwen.
Denk je dat je een koemelkallergie hebt? Heb je last van roodheid van de huid, jeuk of galbulten na het drinken van melk? Of word je dan misselijk of krijg je last van diarree? Wanneer je deze klachten herkent, dan kan het zijn dat je last hebt van een overgevoeligheid voor melk, een koemelkeiwitallergie. Je kunt je dan ziek voelen van de inname van al een klein beetje melk of producten waarin melk is verwerkt.
Koemelkallergie kan een uitdaging zijn, voor jou maar ook voor anderen in je omgeving. Als je mensen kent die koemelkallergie hebben, deel dan dit artikel met ze.