Peritoneale Dialyse: Een Uitgebreide Gids

Peritoneale dialyse (PD) is een levensreddende behandeling die de functie van de nieren gedeeltelijk overneemt. Bij deze methode worden afvalstoffen en overtollig vocht uit het bloed verwijderd met behulp van het buikvlies, ook wel peritoneum genoemd. Dit proces wordt ook wel buikspoeling genoemd.

Voor PD is toegang tot de buikholte nodig. Dit wordt gerealiseerd door middel van een chirurgisch geplaatste katheter. Via deze katheter wordt spoelvloeistof, ook wel dialysaat genoemd, in de buikholte gebracht. De spoelvloeistof onttrekt vervolgens afvalstoffen en overtollig vocht uit het bloed door het buikvlies heen.

Het buikvlies, met een indrukwekkende oppervlakte van ongeveer 2 vierkante meter, fungeert als een natuurlijk filter. Het laat water, zouten en afvalstoffen door, zij het langzamer dan een kunstnier bij hemodialyse. Hierdoor duurt het dialyseproces langer en is continu dialyseren noodzakelijk.

Vormen van Peritoneale Dialyse: CAPD en APD

Er zijn twee hoofdtypen peritoneale dialyse: Continue Ambulante Peritoneale Dialyse (CAPD) en Automatische Peritoneale Dialyse (APD). Beide methoden zorgen voor continue dialyse, 24 uur per dag, 7 dagen per week.

Continue Ambulante Peritoneale Dialyse (CAPD)

Bij CAPD blijft de patiënt mobiel tussen de wisselingen door, waardoor dagelijkse activiteiten zoals lopen, slapen en werken mogelijk blijven. De spoelvloeistof wordt overdag elke 3 tot 4 uur vervangen, terwijl deze 's nachts 12 tot 14 uur in de buikholte blijft. Het vervangen van de spoelvloeistof gebeurt met een Twinbag-systeem, dat ongeveer een half uur in beslag neemt. Meestal is vier keer per dag een wisseling nodig.

Automatische Peritoneale Dialyse (APD)

Patiënten die de CAPD-behandeling goed doorlopen, kunnen mogelijk overstappen op APD. Bij APD vindt het wisselen van de spoelvloeistof volledig 's nachts plaats, geregeld door een machine genaamd de Homechoice Claria. Deze machine reguleert de in- en uitloop van de spoelvloeistof en heeft een online verbinding met de dialyseafdeling, waardoor het persoonlijke dialyseschema op afstand kan worden uitgelezen en aangepast. Voorafgaand aan APD krijgen patiënten een training om de Homechoice Claria zelfstandig te kunnen bedienen.

Voor- en Nadelen van Peritoneale Dialyse

Peritoneale dialyse biedt aanzienlijke voordelen ten opzichte van hemodialyse, maar kent ook enkele nadelen.

Voordelen:

• Mogelijkheid tot thuisdialyse, wat reizen naar het dialysecentrum overbodig maakt.
• Verhoogde mobiliteit en flexibiliteit, zelfs op vakantiebestemmingen.
• Minder belasting van hart en bloedvaten.
• Minder frequent prikken nodig.
• Continue zuivering van het bloed, wat zorgt voor een stabielere bloedwaarde.
• Betere vochtbalans door continue dialyse.
• Een minder streng dieet vergeleken met hemodialyse.

Nadelen:

• Verhoogd risico op buikvliesontsteking (peritonitis).
• Mogelijkheid tot infectie van de huidpoort waar de katheter uitkomt.
• Potentiële gewichtstoename door de glucose in de spoelvloeistof.
• Dagelijkse dialyse vereist.
• Continu aanwezigheid van 1 tot 2 liter vloeistof in de buikholte, wat een vol gevoel kan geven.
• Permanente aanwezigheid van een katheter in de buikwand.
• Beperkingen in het beoefenen van contactsporten en zwaar tillen.

Spoelvloeistof en Voeding bij Peritoneale Dialyse

De keuze van de spoelvloeistof en de benodigde hoeveelheid worden bepaald door de arts, rekening houdend met factoren zoals de eigenschappen van het buikvlies, de vochtbalans, de resterende nierfunctie, lichaamslengte en -gewicht.

Er zijn drie hoofdtypen spoelvloeistoffen:

• Physioneal: Een bicarbonaatoplossing beschikbaar in verschillende glucoseconcentraties (1,36%, 2,27%, 3,86%). Een hogere glucoseconcentratie zorgt voor meer vochtonttrekking.
• Extraneal: Bevat icodextrine in plaats van glucose. Dit grotere glucosemolecuul wordt nauwelijks opgenomen in het bloed, waardoor Extraneal langer in de buikholte kan blijven.
• Nutrineal: Bevat eiwitten (aminozuren) in plaats van glucose.

Voedingsadviezen bij Peritoneale Dialyse

Peritoneale dialyse vereist specifieke voedingsaanpassingen. Omdat naast afvalstoffen ook aminozuren (bouwstenen voor eiwitten) uit het bloed worden verwijderd, hebben PD-patiënten een verhoogde eiwitbehoefte. Het advies is om dagelijks 1 tot 1,2 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht te consumeren. Ook blijft het belangrijk om te letten op zoutinname, met een maximum van 5-6 gram per dag. Soms is het nodig om kalium en fosfaat te monitoren.

Sommige patiënten ervaren een vochtbeperking omdat de nieren minder urine produceren en vocht zich in het lichaam kan ophopen. Om schade aan het buikvlies te voorkomen, kan een spoelvloeistof met minder glucose worden gebruikt, wat samenhangt met een vochtbeperking. Het is ook verstandig om zout te beperken, omdat dit vocht vasthoudt.

PD kan leiden tot een verhoogde calorie-inname via de glucose in de spoelvloeistof, wat gewichtstoename kan veroorzaken. Patiënten kunnen ook last hebben van een verminderde eetlust door druk van de spoelvloeistof op de maag of door lichamelijke klachten en medicatie. Het is cruciaal om voldoende te eten, met nadruk op eiwitten, energie en andere voedingsstoffen om de dialyse vol te houden.

Verstopping is een veelvoorkomend probleem bij dialysepatiënten. Een vezelrijk dieet, met volkoren producten, fruit en groenten, kan helpen dit te verbeteren.

Voorbereidingen Thuis

Om thuis zelfstandig PD te kunnen uitvoeren, moet de woning aan bepaalde eisen voldoen. Een PD-verpleegkundige zal een huisbezoek afleggen om de geschiktheid van de woonsituatie te beoordelen en eventuele aanpassingen te bespreken.

Wisselruimte

Een specifieke, rustige en hygiënische ruimte is essentieel voor de wisselingen. Deze ruimte moet afgesloten kunnen worden, goed verlicht zijn, en voorzien van een wastafel. Er moet voldoende opslagruimte zijn voor de benodigde materialen.

Levering Materialen en Vergoedingen

De firma Baxter levert de benodigde materialen en vloeistoffen. Mogelijk komen patiënten in aanmerking voor vergoedingen voor woningaanpassingen en een dagvergoeding voor thuisdialyse. Dit dient besproken te worden met de zorgverzekeraar.

Het Plaatsen van een Peritoneale Dialysekatheter

Voordat de PD kan beginnen, wordt een dialysekatheter chirurgisch in de buikholte geplaatst. Dit proces omvat een gesprek met een vaatchirurg en een pre-operatief spreekuur om de geschiktheid te beoordelen en eventuele verdere onderzoeken te plannen.

Hygiëne en Complicaties

Hygiëne is van cruciaal belang bij PD om infecties, zoals buikvliesontsteking, te voorkomen. Het correct uitvoeren van de wisselingen en het zorgvuldig verzorgen van de huid rond de katheter zijn essentieel. Bij symptomen van infectie, zoals troebele spoelvloeistof, koorts, misselijkheid of braken, dient onmiddellijk contact opgenomen te worden met het dialysecentrum.

Een andere mogelijke complicatie is irritatie van de huid rond de katheter, wat kan leiden tot roodheid of zwelling. In zeldzame gevallen kan de katheter verstopt raken of kan de filterwerking van het buikvlies afnemen, wat hemodialyse noodzakelijk kan maken.

tags: #hemodialyse #aminozuren #spoelvloeistof