Overgewicht bij Honden: Oorzaken, Symptomen en Oplossingen

Wist je dat bijna de helft van alle honden in Nederland overgewicht heeft? Honden met overgewicht hebben, net als bij mensen, veel meer kans op gezondheidsproblemen. In dit artikel kan je lezen over de oorzaken, symptomen en oplossingen van een hond met overgewicht. Ook gaan we in op obesitas bij de seniorhond. Honden met obesitas hebben veel meer kans op gezondheidsproblemen, in vergelijking met honden met een gezond gewicht.

De hoofdoorzaak van dieren (en mensen) die aankomen is een overschot aan calorieën. Verbrandt een hond minder calorieën dan dat hij binnenkrijgt? Dat wordt hij zwaarder, maar er zijn ook andere oorzaken waardoor een hond aan kan komen. Bijvoorbeeld na een castratie of sterilisatie. Een hond kan ook aankomen door gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld een te traag werkende schildklier, of een aandoening waardoor hij minder kan bewegen. Maar ook medicijnen kunnen een rol spelen in het plotselinge aankomen van het dier.

Honden met overgewicht zullen steeds trager worden, minder gaan bewegen, meer slapen en sneller buiten adem raken. Aan de hand van de zogenaamde Body Condition Score kan je zien en voelen of jouw eigen hond goed op gewicht is. Bij het ideale gewicht van een hond zie je zijn ribben niet, maar kan je deze wel voelen. Als je de ribben en botten van een hond duidelijk kunt zien, is het dier te mager. Mocht je de ribben niet kunnen voelen doordat er een vetlaag overheen zit, dan is het dier te dik.

De oorzaken van overgewicht bij honden

In Nederland gaat diverse cijfers rond: maar grofweg blijkt zo'n 40 tot 55% van de honden echt te zwaar te zijn. Ik vermoed dat minimaal 10% tot 15% van de honden een paar onsjes teveel meetorsen, wat zou betekenen dat minimaal 65% (2 op de 3!) honden wel iets aan zijn gewicht zou mogen doen. En die cijfers staan niet op zichzelf: in de USA blijkt uit onderzoek dat meer dan 52% van de honden te zwaar zijn. Overigens is daar ook gebleken dat gewichtsverlies de nummer 1 is in het rijtje van adviezen van de Dierenarts.

Een gezonde hond heeft een goed en gezond gewicht. Als baasje wil je natuurlijk je hond zo gezond mogelijk houden. Je kiest met zorg voor zijn voer, zijn beweging en zijn verzorging. Maar je kan van alles doen voor je lieve viervoeter, maar als je hond overgewicht heeft zijn deze acties zinloos. Een gezond gewicht is een belangrijke voorwaarde voor de gezondheid van je hond.

Factoren die bijdragen aan overgewicht:

• Calorisch overschot: Meer calorieën binnenkrijgen dan de hond verbrandt, is de meest voorkomende oorzaak.
• Leeftijd: Oudere huisdieren zijn minder actief dan jonge honden. Door de vermindering in activiteit hebben oudere honden dus ook minder voeding nodig.
• Ras: Sommige hondenrassen hebben een sterkere aanleg om sneller zwaar te worden, zoals labradors, Golden Retrievers, Cocker Spaniëls, King Spaniël, Cairn Terriers en Beagels.
• Castratie/sterilisatie: Na een castratie- of sterilisatiebehandeling verandert de verbranding en hebben honden meer kans op gewichtstoename.
• Gezondheidsproblemen: Aandoeningen zoals een te traag werkende schildklier of problemen die de beweging beperken, kunnen bijdragen aan gewichtstoename.
• Medicatie: Bepaalde medicijnen kunnen invloed hebben op het gewicht van de hond.

Overgewicht ontstaat nog altijd door meer te eten dan je lijf verbrandt. Maar tegenwoordig weten we dat er in de genen ook ‘aanleg’ kan zijn. Er zijn bepaalde rassen die sneller neigen tot overgewicht. Zijn deze honden altijd te dik? Nee, zeker niet: maar het is bij deze rassen wel extra oppassen. Sommige honden lijken altijd honger te blijven houden, en als je als baasje dat niet scherp in de gaten houdt heb je in no-time een hond met een ‘zwembandje’ of erger..

De rassen die genetisch gezien meer aanleg hebben zijn de volgende:

• Basset Hound
• Beagle
• Boxer
• Cairn Terrier
• Cavalier King Charles Spaniel
• Cocker Spaniel
• Dobermann Pinscher
• Golden Retriever
• Labrador Retriever
• Schotse Terrier
• Shetlland Sheepdog (Sheltie)
• Teckel
• West Highland White Terrier

Dus als je een hond hebt van dit rastype, of een kruising die lijkt op een van deze rastypen: dan is het extra oppassen dat je hond niet te zwaar wordt. Is aanleg alleen voldoende om te dik te worden? Nee, zoals eerder beschreven zijn er voldoende slanke honden van deze rastypen: dus er zijn andere oorzaken die ook een rol spelen.

Een andere oorzaak die overgewicht in de hand kan werken is castratie bij je hond. De meeste mensen weten dit al wel, maar het is ook gebleken uit wetenschappelijk onderzoek: honden die gecastreerd of gesteriliseerd zijn hebben eerder de neiging tot overgewicht. Het maakt niet uit of het een reu of teefje is. Daarnaast maakt het ook niet uit wat voor leeftijd de hond had bij de ingreep.

Gezondheidsrisico's van overgewicht

Een te hoog lichaamsgewicht vergroot het risico op artrose, diabetes, diverse vormen van kanker, een hoge bloeddruk en schildklierproblemen aanzienlijk. Oftewel: bij honden is het verband tussen ziekten en overgewicht duidelijk, want bijvoorbeeld:

• 42% van honden die aan diabetes lijden hebben overgewicht
• 40% van honden die aan artrose lijden hebben overgewicht
• ruim 40% van honden met een te hoge bloeddruk heeft overgewicht
• ruim 60% van de honden met schildklieraandoeningen heeft overgewicht

Studies laten zien dat een hond met overgewicht gemiddeld 2 jaar korter leven dan vergelijkbare honden met een gezond gewicht !!

Een deel van de gezondheidsproblemen komen rechtstreeks door het hogere lichaamsgewicht: zo ontstaan gewrichtsklachten en -slijtage vaker door overgewicht, zoals bijvoorbeeld artrose. Anderzijds is er direct risico bij een te hoog vetpercentage: dit kan namelijk leiden tot een te hoge bloeddruk, een te hoge cholesterolwaarde, hart- en vaatziekten of diabetes. Maar naast al deze risico's leidt overgewicht tot een verandering in bepaalde lichaamscellen, in de genen. Want: als het lichaam eenmaal genetisch wordt ‘geherprogrammeerd’ voor overgewicht, dan kom je in een cirkel waar je niet wil zijn: vetcellen leiden tot meer vetcellen en dit gaat werken met een sneeuwbaleffect. Deze extra hoeveelheid vetcellen veroorzaken chronische ontstekingen, wat op zijn beurt weer zal leiden tot chronische (ontsteking gerelateerde) ziekten.

Intolerantie of allergie voor bepaalde voeding is een belangrijke oorzaak van ontstekingen. Je krijgt simpelweg ontstekingen in het maag-darmstelsel, waardoor de darmwanden verzwakken en slechte bacteriën eenvoudig in het lichaam en in de bloedbaan kunnen komen. Het immuunsysteem moet direct volop aan de slag om dit te bestrijden. Omdat dit continu gebeurt raakt het immuunsysteem uitgeput en voor je het weet heb je ontstekingen op diverse plekken in het lichaam, oftewel allerlei andere ziekten die zich openbaren. Kortom: als een hond regelmatig voeding krijgt wat voor hem slecht te verdragen is (door intolerantie of allergie) dan leidt dit tot ontstekingen en verhoogt het de kans op zwaarlijvigheid. Overigens is zwaarlijvigheid ook een ontstekingssituatie van het lichaam.

Hoe beoordeel je het gewicht van je hond?

Waarschijnlijk wel 😉 even ervan uitgaande dat ruim 60% van de honden in Nederland en België te zwaar zijn. Ook blijkt dat ruim ¾ van de eigenaren van deze te zware honden oprecht denken dat hun hond op een goed gewicht is… terwijl de hond te zwaar is. Het blijkt dat wij als baasje een roze bril hebben als we naar onze lieve viervoeter kijken. En als je niet weet dat je hond te zwaar is doe je ook niets eraan om het te verbeteren, dat is logisch.

Er bestaan allerlei tekeningen en richtlijnen om te ‘meten’ of je hond goed op gewicht is. Maar ik wil graag een simpele en doeltreffende manier met je delen: “de knokkel-methode”.

De ‘knokkel-methode’ om het gewicht van je hond te beoordelen

De ene hond is de andere niet: en zelfs de lijstjes van het ideale gewicht per ras zijn erg ‘gemiddeld’. Jouw hond kan makkelijk een veel hoger of veel lager ideaal gewicht hebben. Omdat kilo’s dus niet alles zeggen, en je waarschijnlijk ook niet altijd je hond op een weegschaal kunt zetten, is de ‘knokkel-methode’ een heel handige zelftest om te bepalen hoe het gewicht van je hond is.

De knokkel-methode gaat in ieder geval uit van het voelen van de ribben van je hond. je gaat je hond op zijn flanken (zijn linker en rechter zijkant) voelen. Dit doe je bij voorkeur als je hond staat of zit. Bij een liggende hond is het soms lastiger voelen omdat zijn vacht, vel en vetlaagje door het liggen wordt weggedrukt. Je voelt bij je hond, als het goed is, zijn ribben. Maar hoe weet je of je teveel of te weinig van de ribben voelt?

Daarvoor is deze ‘Knokkel-methode’ bedacht. Neem je eigen hand ter indicatie (er vanuit gaande dat je normaal geproportioneerde handen hebt: als je zelf een zeer hoog vetpercentage hebt, of je houdt bijvoorbeeld veel vocht vast: dan werkt deze test niet: vraag dan bijvoorbeeld een gezinslid om zijn hand te mogen gebruiken voor deze methode).

• Als je een vuist maakt en je voelt met je andere hand over je knokkels, dan voelt het als de ribbenkast van een hond die te mager is. Je kan bijna tokkelen op zulke ribben 🙂 Als dit gevoel hetzelfde is wat je bij jouw hond op de flanken voelt, dan is je hond mogelijk op ondergewicht (en vermoedelijk zie je de ribben ook heel sterk uitsteken).
• Als je je hand vlak houdt en je houdt je handpalm omhoog, voel dan met je andere hand hoe de binnenkant ter hoogte van je knokkels aanvoelt (direct onder waar je vingers beginnen). Dit voelt veel zachter dan het voelen over je knokkels. Er zit meer vetweefsel op de binnenkant van je hand. Als de ribben van je hond ongeveer aanvoelen zoals je handpalm (direct onder je vingers), is je hond waarschijnlijk te zwaar. Ook heeft je hond overgewicht als de flanken nog zachter aanvoelen (en ribben nauwelijks voelbaar zijn).
• Hoe moeten de flanken dan aanvoelen? Wanneer kan je uitgaan van een ideaal gewicht? Houdt daarvoor je vlakke hand met de handpalm naar beneden. Als je nu over je knokkels voelt, voel je duidelijk de botten, maar ze steken niet uit. Dit is hoe de flanken van je hond moeten aanvoelen bij een ideaal gewicht. Ongeacht het ras of de grootte van je hond.

Deze methode is niet nieuw, het wordt al jaren geadviseerd als handig hulpmiddel om het gewicht van je hond te kunnen peilen. Met deze ‘knokkel-methode’ heb je zelf altijd een snelle indicatie bij de hand. Het is niet de enige manier om het gewicht te beoordelen, en het is altijd beter om op meerdere manieren naar je hond te kijken. Maar ervaring leert dat deze manier een zeer doeltreffende eerste check is.

Naast het voelen van de ribben, bij voorkeur met behulp van de bovengenoemde ‘knokkel-methode’, is het ook goed om te kijken naar je hond:

• Heeft hij een relatief groot lijf ten opzichte van zijn poten?
• Heeft hij extra vet (de ‘lovehandles’) rond zijn nek en op zijn onderbuik?
• Als je van boven op je staande hond kijkt: ziet zijn lijf er vooral rond uit ?
• Is je hond liever lui dan moe?
• Heeft je hond moeite om een heuveltje op te lopen? Of een trap op te lopen? (qua conditie)
• Hijgt je hond behoorlijk tijdens een beetje actie ?

Dit zijn allemaal signalen die wijzen op overgewicht. En daarnaast:

• Als je hond voor je staat, en je kijkt boven op zijn rug, moet je een taille kunnen zien. Bij honden met veel vacht of krullen is dat vaak iets lastiger: maar ook daar moet de welving van een taille te zien zijn.
• Als je je staande hond van de zijkant bekijkt moet je een duidelijke welving aan de onderkant van zijn lijf zien: vanaf zijn borstkas naar zijn onderbuik (voor de achterpoten) moet het lijf vloeiend slanker worden. Bij langharige honden is dit lastig te zien: maar wel te voelen. Bij honden met overgewicht is deze welving een stuk minder of totaal afwezig: en voel je een ‘zwembandje’ of erger: een spekbuikje 😉

Deze kenmerken zijn vaak veel lastiger te beoordelen, vooral als het over je eigen hond gaat. Je kent je eigen hond zo goed, en vaak is het lastiger om even heel objectief te kijken. Zeker zonder vergelijking met identieke andere honden. Dat maakt de knokkel-methode een stuk handiger.

Een grote misvatting die veel eigenaren maken is dat ze denken dat een kilootje teveel geen drama is… ik bedoel: dat hebben wij zelf vaak ook. Maar bedenk je dat 1 kilo voor een gemiddeld persoon van 75 kilo ongeveer 1,5 % lichaamsgewicht is… dat is geen drama inderdaad. Maar bij een hond is die verhouding anders, bijvoorbeeld:

• Bij een hond van 35 kilo, is 1 kilo 3 % van zijn lichaamsgewicht, dat is behoorlijk veel
• Bij een hond van 20 kilo is 1 kilo zelfs 5% van zijn lichaamsgewicht (ter vergelijk: dat zou voor de persoon bijna 4 kilo zijn)
• Bij een hond van 10 kilo, is 1 kilo 10% van zijn lichaamsgewicht !! Als je dat vergelijkt met de persoon: dat zou bijna 8 kilo zijn !

Dus laat je niet foppen door de gedachte dat 1 kilootje niet zoveel is, maar bekijk het vooral in percentage van het totale gewicht: dat geeft een realistischer beeld.

Wat te doen bij overgewicht?

Voordat je meteen drastisch gaat ingrijpen en je hond op dieet zet: ben je er zeker van dat je hond gezond is? Dat zijn overgewicht niet direct veroorzaakt wordt door een ziekte zoals bijvoorbeeld de ziekte van Cushing? Of een andere schildklieraandoening? Laat je hond bij een dierenarts onderzoeken als je dit niet zeker weet, om te voorkomen dat het dieet schade aan zal richten voor je hond.

Vervolgens is het belangrijk om even heel eerlijk te kijken naar het huidige voedingspatroon van je hond. Wat krijgt je hond op een dag echt binnen? Veel eigenaren denken direct aan de voerbak, en dat is natuurlijk goed. Maar vergeet vooral niet de extraatjes die je hond tussen de voermomenten krijgt. Van jou, maar ook van andere gezinsleden of bekenden.

Hoe eerlijker je in het gezin bent over wat je hond zoal tussendoor krijgt, hoe groter de kans dat je je hond op een gezonder gewicht gaat krijgen. Als je het overzicht hebt van de calorie-inname van je hond weet je waarschijnlijk ook wat je direct kunt schrappen. Ik bedoel: meestal zijn er een paar snackmomenten die eigenlijk nergens op slaan, ja toch? Of je geeft je hond altijd 2 koekjes, terwijl 1 koekje ook prima kan. Je hoeft echt niet alle snacks achterwege te laten: maar bedenk wel dat er vaak in snacks veel calorieën zitten: kies dus voor gezonde en licht-verteerbare snacks, zoals puur gedroogd vlees. De hippe vrolijke commerciële verpakkingen met snacks bevatten vaak veel calorieën (soms zelfs suiker!) en doen meer kwaad voor je hond dan je waarschijnlijk lief is.

Stap 2: de voerbak

Als je de snacks terugbrengt scheelt dat allicht heel veel. Maar misschien krijgt je hond toch dagelijks snacks, of trainingskoekjes omdat je je hond wil laten kluiven, of omdat je dagelijks traint met je hond en hem wilt belonen. Prima: maar haal dan sowieso een deel van zijn daghoeveelheid aan voeding eraf. Hoeveel? Dat is een inschatting, afhankelijk van hoeveel je hond aan extra’s krijgt, maar 10 tot 20% minder voer is niet gek om mee te beginnen.

Het laten afvallen van een hond is lastig, maar zeker niet onmogelijk. Belangrijk is om eerst uit te sluiten dat een hond géén gezondheidsproblemen heeft, zoals een te traag werkende schildklier. Een veelgemaakte fout is de grootte van de voedingsporties. Weeg de porties hondenvoer af. Op de hondenvoeding staat aangegeven hoeveel gram van de voeding een hond per dag moet krijgen, vaak afgestemd op het gewicht en de activiteit van de hond. Maar dat zijn niet de enige factoren waar je rekening mee moet houden bij de hoeveelheid voeding die je hond binnenkrijgt. Naast het huidige gewicht en de activiteit van je hond, spelen ook zijn leeftijd en ras een grote rol bij het bepalen van de energiebehoefte. Zoals eerder kort is benoemd, hebben gesteriliseerde en gecastreerde honden veel minder energie nodig, en dus minder voeding.

Misschien erg voor de hand liggend, maar zeker niet onbelangrijk: geef een hond niet te veel calorierijke tussendoortjes. Ook is het belangrijk om meer te gaan bewegen, mits het lichaam van de hond dit aankan. Om een dier (of mens) af te laten vallen is het noodzakelijk dat ze meer calorieën verbranden dan dat ze opeten. Bouw de activiteiten wel langzaam op, zodat de hond niet overbelast raakt.

Voedingsadvies en beweging

De hoeveelheid voeding die uw hond dagelijks mag, hangt af van het ras, de leeftijd en de grootte van uw hond. Ook de mate van activiteit speelt mee in de hoeveelheid voer die uw hond krijgt. Actieve honden mogen meer eten dan inactieve honden. Op de verpakking staat meestal de aanbevolen hoeveelheid vermeld. Zoals we hierboven al aangaven, hebben actieve honden meer voedsel nodig dan inactieve honden.

Het is belangrijk om voldoende te bewegen met uw hond. Dit varieert in de vorm van een goede wandeling, een speelpartij of een andere activiteit. Ren eens een rondje met uw hond (aan de fiets) of neem uw hond mee voor een strandwandeling. Houdt uw hond van wemmen, neem hem dan eens mee naar een meertje. Check van tevoren wel of het water geschikt is om in te zwemmen.

Ga niet ineens lange wandelingen en intensieve fietsrondes met uw hond maken, maar bouw dit langzaam op. Meer beweging betekent niet alleen meer wandelen, maar ook meer spelen met uw hond.

Verspreid de voedselporties over de dag. Maak van het eten een actieve bezigheid. Geef je hond zijn maaltijden bijvoorbeeld met behulp van een snackbal. Op deze manier is een hond actief bezig tijdens het eten. Daarnaast vinden de meeste honden het ook heel erg leuk!

Stap over op dieetvoeding. Deze voeding is speciaal samengesteld om zware honden te ondersteunen bij het afvallen. Deze voeding bevat alle benodigde voedingsstoffen maar beperkt het hongergevoel.

Overgewicht bij de seniorhond

Overgewicht is een veel voorkomend probleem bij oude honden. Bijna 40% van alle oude honden heeft obesitas. En dat is niet gek, oudere honden verbranden namelijk veel minder calorieën dan een volwassen hond. Dit komt doordat ze minder bewegen en meer slapen. Hierdoor ligt de energiebehoefte van een seniorhond 18-20% lager. Doordat ze minder calorieën verbranden, hebben ze ook minder calorieën nodig. Word niet té fanatiek. Ga samen leuke actieve dingen ondernemen.

De Nederlandse Inspectiedienst Dierenbescherming heeft woensdag in het Limburgse Sittard-Geleen twee husky’s in bewaring genomen die allebei bijna vijftig kilo wogen. Dat is twintig kilo meer dan gezond. “Net zoals mensen hebben honden met een veel te hoog lichaamsgewicht een groot risico op ziektes zoals hart- en vaataandoeningen, diabetes en artritis”, aldus de inspectiedienst. De honden zijn nu naar een niet nader gespecificeerde opvanglocatie gebracht, en direct op dieet gezet. De eigenaar kan zijn husky’s terugkrijgen, maar pas als ze weer volledig fit en gezond zijn. “Alle hiervoor gemaakte kosten moeten betaald zijn, en we moeten op het huisadres een locatie aantreffen die schoon, gezond, en veilig voor de dieren is.

tags: #hond #mag #20 #procent #van #eigen