Een gescheurde spier bij een paard, zoals een scheur in de buikspier, is een ernstige blessure die deskundige aandacht vereist. Dit kan variëren van kleine scheurtjes in de spiervezels tot grotere rupturen, met aanzienlijke gevolgen voor de beweging en het welzijn van het paard.
Een paard kan plaatselijke spierschade oplopen, zoals bij een kneuzing of spierscheur. Bij een spierscheur zal een paard door pijn deze spier proberen te ontzien, wat kan leiden tot een andere houding of minder bereidheid om te bewegen. Een spier (Latijn: musculus) is een weefselstructuur van cellen die de eigenschap hebben te kunnen samentrekken (contraheren) waardoor beweging mogelijk is.
De oorzaken van spierblessures bij paarden zijn divers. Vaak is er sprake van een verrekking, overbelasting of spierscheur. In beide gevallen is een paard vaak acuut kreupel en heeft het veel pijn. De oorzaak is vaak een trauma, een verkeerde of explosieve beweging of door chronische overbelasting. Bij een gezonde beweging van een paard is het een voortdurend zoeken naar een juiste balans tussen belasting en belastbaarheid. Gaat het hierin mis, dan heeft het een blessure tot gevolg. Een paard is een schrikachtig dier en daardoor door het maken van abrupte bewegingen extra gevoelig voor trauma's. Een wild paard scharrelde op schrale grond zijn kostje bij elkaar en liep daarbij grote afstanden. Het gedomesticeerde paard staat echter veel op stal of in een wei, waarbij het voer hem wordt aangereikt. Tegelijkertijd wordt er van een paard - zeker in de sport - veel actie verwacht. Net als topsporters bewegen ze in een korte periode veel, intensief en vaak explosief. Gewrichten, spieren, pezen en hoeven hebben dan zware krachten te verduren en liggen overbelasting en een blessure op de loer.
Een specifiek geval van spierproblemen is spierbevangenheid. Spierpijn of spierverzuring bij paarden is vaak een gevolg van (te) intensief trainen. Bij spierpijn ontstaan er scheurtjes in de spiervezel door (te) intensief te trainen. Ook vormt de spiercel melkzuur waardoor de spieren licht verzuren. Melkzuur ontstaat op het moment dat er teveel van de spieren gevraagd wordt. Bij spierverzuring wordt er zoveel melkzuur gevormd dat de spieren dusdanig verzuren dat de pH in de spieren daalt. Een andere pijnlijke aandoening aan de spieren bij paarden is spierbevangenheid. Net als bij mensen, kunnen paarden ook tot een paar dagen na een intensieve training nog last hebben van de spieren. Maar duurt het langer en heeft je paard na drie dagen nog steeds last? Spierpijn en spierverzuring bij een paard kun je herkennen aan een aantal symptomen. En hoewel spierpijn dus iets anders is dan spierverzuring, zul je geen echte duidelijke verschillen in symptomen zien. Beweging van je paard wordt mogelijk gemaakt door een samenwerking tussen pezen, banden en spieren. Spieren zijn het meest flexibel van deze groep. Wanneer de training van een paard heel snel wordt opgebouwd, bestaat er een kans dat de spieren als het ware trekken aan de banden en pezen, omdat deze minder flexibel zijn. Dit doet pijn aan de spieren, oftewel: spierpijn. Als een spier heel hard moet werken, bestaat er ook een kans op verzuren. Bij zware inspanning heeft een spier extra energie nodig en om aan die energie te komen wordt er brandstof verbruikt. Bij spierbevangenheid geldt dat de symptomen afhankelijk van de ernst variëren. Lichte spierbevangenheid komt bijvoorbeeld ook vaker pas ná een training tot uiting, matige spierbevangenheid tijdens de training en zware spierbevangenheid aan het begin van de training.
Een andere ernstige spieraandoening is atypische myopathie, ook wel weidemyopathie genoemd. Deze spierziekte wordt veroorzaakt door het eten van zaailingen, zaden en/of bladeren van de gewone esdoorn en is veelal dodelijk. Waarom dit voorjaar meer problemen? De reden waarom dit voorjaar meer problemen lijken op te treden hangt mogelijk samen met twee dingen. Vorig jaar zomer was het erg droog en veel bomen hebben extra veel zaden of vruchten geproduceerd. Dit voorjaar was het weer erg droog en deels ook kouder dan gebruikelijk. Daardoor kwam de grasgroei in de weilanden niet goed op gang. Door de vele zaden vorig najaar zijn er dit voorjaar erg veel esdoorn zaailingen en als paarden niet genoeg gras vinden, zullen zij deze esdoorn zaailingen ook eten. Atypische myopathie komt dus vrijwel alleen maar voor bij paarden die buiten lopen. In het voorjaar kunnen de zaailingen van de esdoorn voor problemen zorgen en in het najaar de zaden en de afgewaaide bladeren. De aandoening wordt vooral gezien tijdens of na een periode met koud, nat en winderig weer bij paarden die doorgaans geen of weinig bijvoeding krijgen. De aandoening komt incidenteel ook voor in weilanden waar geen esdoorns te vinden zijn. Klinisch vertoont een paard met atypische myopathie de typische symptomen van een spierbevangenheid: niet willen lopen, veel liggen, harde pijnlijke spieren en vaak trillen en zweten. De urine is koffie-zonder-melk-kleurig, net als bij de werk-gerelateerde myopathie. Deze bruine kleur wordt veroorzaakt door afbraakproducten van de aangetaste spiercellen. De aandoening verloopt vaak heel snel.
De symptomen van spierschade kunnen variëren. Een paard dat een spierscheur heeft opgelopen zal door pijn deze spier proberen te ontzien. Dat betekent dat het paard een andere houding kan aannemen, of minder graag wil bewegen. Bij spierbevangenheid zijn de symptomen afhankelijk van de ernst. Lichte spierbevangenheid komt bijvoorbeeld ook vaker pas ná een training tot uiting (niet willen lopen, veel liggen, harde pijnlijke spieren en vaak trillen en zweten). Matige spierbevangenheid treedt op tijdens de training en zware spierbevangenheid aan het begin van de training. Bij atypische myopathie vertoont een paard de typische symptomen van een spierbevangenheid: niet willen lopen, veel liggen, harde pijnlijke spieren en vaak trillen en zweten. De urine is koffie-zonder-melk-kleurig.
Bij een paard met een gescheurde buikspier is het cruciaal om zo snel mogelijk een dierenarts te raadplegen. De dierenarts zal allereerst een lichamelijk onderzoek doen en bloed afnemen. In het bloed kan gekeken worden naar spierschade en de omvang hiervan. Bloedname kan het best gedaan worden tussen 4 en 12 uur na de start van het probleem, maar kan ook daarna nog van grote waarde zijn indien onbekend is wanneer het probleem begon. Met behulp van de schets van de situatie en het klinisch onderzoek zal de dierenarts alvast een therapie instellen terwijl het bloedonderzoek opgestuurd wordt. De therapie zal onder andere bestaan uit het toedienen van ontstekingsremmers, eventueel vitamine E per injectie of supplement en boxrust. Bij spierbevangenheid zal de dierenarts, afhankelijk van de situatie, ook infuus geven om de nieren te helpen de myoglobine uit het bloed te zuiveren. Wanneer de bloeduitslag binnenkomt kan gekeken worden wat de omvang van de spierschade is. Omdat spierbevangenheid in ernst en omvang kan verschillen kan het traject van herstel ook verschillen.
Voor de behandeling van een gescheurde spier is rust essentieel. Boxrust is vaak noodzakelijk om verdere beschadiging te voorkomen en genezing mogelijk te maken. Bij atypische myopathie wordt aangeraden het paard binnen te zetten zo dicht mogelijk bij de plaats waar hij is gevonden, het dier warm te houden en onmiddellijk de dierenarts te bellen. Indien er geen stal beschikbaar is, wordt aangeraden desnoods een noodvoorziening te bouwen. De dierenarts zal het paard klinisch onderzoeken en zo nodig bloed en urine afnemen voor onderzoek. De concentratie van het spierenzym creatine kinase (CK) geeft een indicatie van de ernst, maar om de diagnose ‘atypische of weidemyopathie’ met 100% zekerheid te stellen is een stofwisselingsonderzoek nodig naar de hypoglycine A, methylene cyclopropyl acetic acid (MCPA) en acylcarnitine concentraties in het serum van aangetaste paarden, maar dit kost tijd en geeft dus alleen achteraf een bevestiging van de diagnose.
Voedingssupplementen kunnen ter ondersteuning van de spieren worden ingezet. Voedingsstoffen zoals vitamine E, selenium, magnesium en antioxidanten helpen de spieren soepel te houden. Het supplement Pavo Eplus bevat al deze ingrediënten en werkt preventief bij spierstijfheid en helpt verzuurde spieren na een intensieve training voorkomen. Paarden die zware inspanning leveren, gevoelig zijn voor spierverzuring of paarden die onregelmatige arbeid verrichten, kunnen baat hebben bij wat intensievere spierverzorging. Bij deze paarden kan het supplement Pavo MuscleCare extra ondersteuning bieden.
Preventie van spierblessures is net zo belangrijk als de behandeling. Een goede training opbouwen, met een warming-up en cooling-down, is cruciaal. Train je paard regelmatig, zodat hij in goede conditie is en bouw dit langzaam op. Vermijd te snelle trainingsopbouw en houd rekening met de ondergrond waarop het paard beweegt. Voorkom te veel oneffenheden. Bij atypische myopathie is preventie gericht op het voorkomen van inname van giftige plantendelen. Dit kan door de wei te verkleinen met schrikdraad of een hek om de afstand tot de bomen groter te maken. Eventueel kan men actief bladeren en zaden verwijderen met bijvoorbeeld een bladblazer of zaailingen uittrekken en meenemen (gedroogde zaailingen en bladeren blijven giftig). Na een winderige periode is het ook verstandig de paarden binnen te houden tot het blad en de zaden zijn verwijderd. Volledig opstallen wordt ook wel aangeraden maar met het oog op het welzijn van de paarden is het natuurlijk beter om tijd en energie te stoppen in het zaden, zaailingen en bladvrij houden van de wei in plaats van de paarden langdurig op stal te houden. Er is recent aangetoond dat paarden die minder dan 6 uur per dag buiten lopen de aandoeningen vrijwel nooit krijgen.
Bij een paard van 23 jaar met artrose, zoals in het beschreven geval, is stilstaan vaak fataal voor de benen. Dit maakt de beslissing over behandeling, zoals een operatie met langdurige stalrust, extra complex. Overleg met de dierenkliniek is hierbij essentieel om de beste weg vooruit te bepalen, rekening houdend met de leeftijd en bestaande aandoeningen van het paard.
Pees- en ligamentblessures bij paarden en 7 manieren om ze te behandelen
Samenvatting van de symptomen van spierschade bij paarden:
- Kreupelheid (acuut of geleidelijk)
- Pijn
- Zwelling
- Warmte
- Verandering in houding
- Weinig bereidheid tot bewegen
- Trillen
- Zweten
- Veranderingen in urine (bij atypische myopathie/spierbevangenheid)
Factoren die bijdragen aan spierblessures:
- Plotselinge toename van trainingsintensiteit
- Onvoldoende warming-up en cooling-down
- Slechte conditie van het paard
- Trauma (bv. getrapt worden, val)
- Explosieve, onverwachte bewegingen
- Chronische overbelasting
- Verkeerde ondergrond
- Voeding (bv. te veel koolhydraten bij onvoldoende beweging)
- Genetische aanleg (bv. PSSM)
- Inname van giftige planten (bv. esdoorn bij atypische myopathie)
De behandeling van spierblessures bij paarden is afhankelijk van de aard en ernst van de blessure. In alle gevallen is het raadzaam om direct contact op te nemen met een dierenarts voor een juiste diagnose en behandelplan. Preventie door middel van aangepaste training, voeding en management blijft de sleutel tot het voorkomen van deze pijnlijke aandoeningen.
tags: #gescheurde #buikspier #paard